www YKHOANET

NGHIÊN CỨU Y KHOA

B́nh luận y khoa

Bài giảng thống kê sinh học - (Biostatistics)

Thống kê R

Tạp chí y khoa

 

GÓC SINH VIÊN Y KHOA

Atlas ykhoa

Thông tin sinh viên

Triệu chứng học nội khoa

Thông số Cận Lâm Sàng

Tim mạchĐiều dưỡng

H́nh ảnh y khoa

 

TRƯỜNG  Y KHOA

ĐH Y Khoa Hà Nội

ĐH Y Dược TPHCM

ĐH Y Khoa Thái Nguyên

ĐH Y Khoa Huế

ĐH Y Khoa Thái B́nh

ĐH Y Tế Công Cộng

 

Phụ trách thường trực:
GS Nguyễn Văn Tuấn
TS Nguyễn Đ́nh Nguyên
BS Phan Xuân Trung

 

Vàng nhân năo: Biến chứng nguy hiểm ở trẻ sơ sinh, nhưng có thể pḥng ngừa được

Nguyễn Đ́nh Nguyên

 

Bài đăng trên báo Người Lao Động số 18/03/2009

Vàng nhân năo, biến chứng của vàng da sớm ở trẻ sơ sinh là một bệnh lư nặng có thể gây di chứng năo lâu dài hoặc tử vong ngay, nhưng có thể pḥng ngừa được. Vàng da nguy hiểm xảy ra trong ṿng 24 giờ sau khi sinh. Phát hiện sớm, đem trẻ đến bệnh viện để điều trị có thể tránh được các tai biến này.

Một trong biểu hiện hay gặp nhất ở trẻ sơ sinh đó là vàng da, do tăng chất bilirubin (có màu vàng) trong máu, ngấm ra da. Đa số vàng da ở trẻ sơ sinh là hiện tượng b́nh thường, chỉ có một tỷ lệ nhỏ là do bệnh lư gây nên. Tuy nhiên, vàng da sơ sinh bệnh lư nếu không phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể đưa đến biến chứng nguy hiểm là tổn thương năo lâu dài và nặng hơn là tử vong sơ sinh.

Vàng da sinh lư (b́nh thường) và vàng da bệnh lư

Khi trẻ c̣n trong bào thai, mọi dưỡng chất nuôi thai đều được truyền từ mẹ, qua rau thai và vào hệ mạch máu của trẻ. Để có thể tải đủ năng lượng và dưỡng chất với một kích thước thai nhi nhỏ như vậy, tạo hoá đă sinh ra một loại hồng cầu đặc biệt- hồng cầu thai nhi, với khả năng chuyên chở lượng oxy cao gấp nhiều lần so với hồng cầu của chúng ta.

Sau khi ra đời, trẻ tự thở và hệ tuần hoàn lúc này hoạt động độc lập với mẹ, chức năng thay đổi, do đó hồng cầu thai nhi không c̣n thích hợp nữa mà phải phải nhường chỗ cho loại hồng cầu khác. Hồng cầu thai nhi bị tiêu huỷ hàng loạt nên thải ra bilirubin với lượng lớn, làm cho cơ thể trẻ quá tải không kịp thải ra ngoài, ứ đọng lại, dồn ra ngoài da, gây nên vàng da. Đây là một quá tŕnh b́nh thường nên gọi là vàng da sinh lư. Vàng da sinh lư rất phổ biến, gặp đến 60- 80% ở trẻ sơ sinh.  Đặc điểm nổi bật của vàng da sinh lư là xuất hiện muộn, sau khi sinh 2 đến 3 ngày. Ngoài biểu hiện da vàng, trẻ không có một dấu hiệu bất thường nào khác, trẻ vẫn bú, ngủ ngoan. Vàng da, xuất hiện đầu tiên ở mặt, rồi có thể tăng dần lên, lan toàn thân, sau đó nhờ gan thanh lọc nên vàng da giảm dần và hết sau khoảng 1-2 tuần.

Ngược lại, cũng là vàng da xuất hiện thời kỳ sơ sinh nhưng không phải v́ do hồng cầu thai nhi bị hủy, mà do nhiều nguyên nhân và bệnh lư khác nhau, cũng làm tăng cao lượng bilirubin. Bệnh lư này có thể xuất hiện rất sớm, ngay sau sinh. Nhưng trong ṿng 24 giờ sau khi sinh hàng rào bảo vệ bộ năo của trẻ sơ sinh chưa được hoàn thiện, mặc khác chức năng gan cũng chưa đủ tốt để thải nhanh bilirubin. Cho nên lượng bilirubin tăng lên rất cao, nhanh chóng ngấm vào năo, đặc biệt là nhân năo, nên gọi là vàng nhân năo.

Biến chứng nặng của vàng nhân năo là một dị tật năo suốt đời, tuỳ mức độ nhẹ hay nặng, và biểu hiện rất đa dạng từ tổn thương cơ mắt, thị lực, đến giảm sức nghe hoặc điếc, cũng có thể rối loạn vận động hoặc thiểu năng trí tuệ v..v.. và nguy hiểm nhất là trẻ có thể tử vong ngay trong kỳ sơ sinh.

Một loại vàng da khác xuất hiện sớm nhưng thời gian kéo dài hơn thời gian của vàng da sinh lư, tức là sau 2 tuần mà mức độ vàng da không giảm, mà c̣n vàng hoặc vàng hơn, tổn thương này thường do bệnh lư gan-mật.

Pḥng ngừa vàng da nguy hiểm

Như đă nói trên, vàng da sinh lư là một loại phổ biến ở trẻ sơ sinh, và đó là một quá tŕnh b́nh thường, không cần điều trị ǵ. Các biện pháp làm tăng quá tŕnh thải nhanh bilirubin là bú mẹ tuyệt đối, cho bú nhiều lần trong ngày và phơi nắng sáng. Mỗi buổi sáng khi mặt trời mới lên, nếu là mùa ấm, nên cởi bỏ bớt quần áo trẻ, cho trẻ ra ngoài phơi nắng 5-10 phút, cũng làm giảm vàng da nhanh hơn.

Mặc dù chiếm tỷ lệ thấp, nhưng vàng da bệnh lư nếu không phát hiện kịp thời sẽ có thể gây tổn thương năo vĩnh viễn hoặc tử vong như nêu trên. Tuy nhiên nếu phát hiện kịp thời, đem trẻ đến bệnh viện th́ có thể điều trị và ngăn ngừa được các biến chứng đó.

Cho nên các bà mẹ cần phải theo dơi trẻ sau khi sinh bằng cách xem trong ngày đầu tiên, cháu có xuất hiện vàng da không. Không nên trùm bọc kín trẻ, và khi xem nên xem ngoài ánh sáng trời. Vàng xuất hiện sớm nhất ở vùng dưới lưỡi của trẻ, sau đó mới vàng trên mặt, lan toàn thân, có thể vàng cả tṛng trắng của mắt.

Nếu trẻ hoặc có vàng da trong ngày đầu tiên (24 giờ) sau khi sinh, hoặc trong ṿng 2-3 ngày sau sinh có các triệu chứng đi kèm như: (1) trẻ không chịu bú, (2) lơ mơ hoặc ngủ lịm, khó đánh thức, (3) khóc thét, (4) nhũn người hoặc co giật, (5) người cong như con tôm cổ ngửa ra sau, hoặc (6) sốt, là những biểu hiện sớm của vàng nhân năo, phải đem trẻ đi bệnh viện gấp.

Cần chú ư kỹ hơn ở những trẻ sinh non, thiếu tháng, và trẻ có anh chị đă từng có biểu hiện vàng da nặng.

Ngoài ra, trẻ vàng da kéo dài hơn hai tuần, không giảm th́ cũng phải đưa trẻ đi khám để loại trừ bệnh lư gan mật và các bệnh lư khác.


 

 

YKHOA.NET - PHẦN MỀM QUẢN LƯ BỆNH VIỆN TOÀN DIỆN

 

Phần mềm

quản lư bệnh viện

toàn diện

YKHOA.NET

 

 

Website YKHOANET.COM khai trương ngày 24/12/2000

Website YKHOANET - Y KHOA VIỆT NAM
www.ykhoanet.com www.ykhoa.net 

 

Gởi bài cho YKHOANET phanxuantrung@ykhoa.net