Yếu Tố Xã Hội với Sức Khỏe
BS Nguyễn Ý Ðức , Kiều bào Mỹ
Theo định nghĩa của Tổ Chức Y Tế Thế Giới, “Sức
Khỏe là tình trạng hoàn hảo về thể chất, tinh thần và xã hội,
chứ không phải chỉ là không có bệnh tật.” Một cơ thể không bệnh
tật nhưng sống trong một môi trường xã hội bất ổn định chắc là
không thể nào bình an, khỏe mạnh đựơc.
Các yếu tố xã hội ảnh hưởng tới sức khỏe không
phải là khám phá mới lạ mà đã đựơc biết tới từ thuở xa xưa. Ðầu
thế kỷ thứ 19, các nhà dịch tễ học đã biết được rằng rất nhiều
khó khăn cho sức khỏe đều do những khiếm khuyết xã hội mà ra.
Khi các khiếm khuyết này được điều chỉnh thì sức khỏe tốt hơn.
Một bằng chứng là, trước khi khám phá ra thuốc trị bệnh lao, tử
vong vì lao phổi giảm rất nhiều nhờ các cải thiện về điều kiện
sinh sống, dinh dưỡng. Mới đây, kết quả nhiều quan sát, nghiên
cứu đã xác nhận các ảnh hưởng này là có thật và rất quan trọng.
Vậy thì các yếu tố đó là gì ?
Đó là tất cả các hoàn cảnh không thuận lợi trong
đó con người sinh sống và làm việc. Kể ra thì rất nhiều mà các
yếu tố chính là: sự bất ổn về kinh tế, xã hội, chiến tranh; các
điều kiện không thuận lợi cho sự phát triển của trẻ em; sự không
an toàn việc làm cho công nhân; môi trường sinh sống ô nhiễm;
không đồng đều trong việc tiếp nhận chăm sóc y tế; kém phương
thức phòng ngừa bệnh truyền nhiễm; quá nhiều tệ đoan xã hội đưa
tới sinh hoạt tình dục bừa bãi, lạm dụng hóa chất có hại, cờ
bạc; thực phẩm xấu, dinh dưỡng không đúng cách; kỳ thị chủng
tộc, giới tính, tuổi tác...Cá nhân con người không giải quyết
hết đựơc các yếu tố này mà đây phải là công việc của tập thể,
trên mức độ cộng đồng, quốc gia.
Hiến chương năm 1948 của Tổ Chức Y Tế Thế Giới
cũng đã nhấn mạnh ở lãnh vực này và đã hết sức tiếp tay với các
quốc gia hội viên. Một Ủy Ban Quốc Tế về Các Vấn Đề Xã Hội đã
đựơc thành lập nhắm vào việc giải quyết các khó khăn này. Vì sự
chăm sóc y tế chu đáo có thể kéo dài sự sống trong một số bệnh
tật nhưng hoàn cảnh kinh tế xã hội bất ổn lại tạo ra nhiều khó
khăn sức khỏe hơn.
Xin cùng tìm hiểu về một số vấn đề này, qua các
tài liệu của Tổ Chức Y Tế Thế giới. Ðể gọi là góp ý với giới hữu
trách lo việc chăm sóc sức khỏe cho người Việt mình, tại nước
ngoài cũng như trong nước. Vì dường như đất nước mình cũng đang
có nhiều yếu tố xã hội gây ra ảnh hưởng không tốt cho sức khỏe
người dân.
1-Giai tầng xã hội.
Càng nghèo khó, thấp vế trong nấc thang xã hội
thì bệnh hoạn càng tăng, càng lâu bình phục và tỷ lệ tử vong
cũng cao. Kém kinh tế đã được nêu ra là nguyên nhân của căng
thẳng tâm thần, bệnh tim, loét bao tử, tiểu đường loại 2, viêm
xương khớp, vài loại ung thư và sớm lão hóa. Kém kinh tế còn
khiến người bệnh không được hưởng chăm sóc y tế như những người
giầu có.
Nhà ổ chuột kém vệ sinh, lương thực không đầy
đủ, ít giáo dục thuở nhỏ, gò bó chịu đựng trong những việc làm
vừa không an toàn vừa bất trắc, thiếu khả năng nuôi dậy con
cái...Tất cả đưa tới căng thẳng tâm thần, xáo trộn gia đình,
bệnh hoạn từ khi còn trẻ tới tuổi già.
Ðể giảm thiểu các yếu tố này, chính sách y tế
phải nâng cao giáo dục thiếu niên, ồn định việc làm cho dân
chúng, giảm cách biệt giầu nghèo cũng như san bằng bất công
trong việc chăm sóc sức khỏe toàn dân.
2-Căng thẳng.
Các hoàn cảnh tâm lý xã hội xấu có thể tạo ra
các căng thẳng triền miên cho con người. Họ sẽ trở nên luôn luôn
lo sợ , không đối phó được. Chẳng hạn một việc làm không bảo
đảm, một đời sống bấp bệnh, một lo sợ chiến tranh bất ổn xã hội,
những thiếu thốn kém dinh dưỡng..Mà triền miên stress là rủi ro
đưa tới bệnh tim mạch, tai biến não, suy giảm sức đề kháng của
cơ thể, tăng trầm cảm, nhiễm trùng, cao huyết áp, bệnh tiểu
đường, mệnh yểu...
Thường thường khi nói tới căng thẳng tâm thần là
ta nghĩ tới dùng thuốc an thần, giảm buồn để chữa trị. Nhưng đó
chỉ là “ đau dâu chữa đấy”. Chính quyền phải có chương trình
ngăn chặn sự xuất hiện các căng thẳng này cho dân chúng. Bằng hỗ
trợ các gia đình có con vị thành niên, khích lệ các sinh hoạt
cộng đồng, loại trừ cô lập xã hội, giảm thiều bất công vật chất
tinh thần cũng như tăng cường giáo dục, khả năng phục hồi, thích
nghi với hoàn cảnh xấu..
3-Chăm sóc thuở ban đầu.
Ðầy đủ dinh dưỡng và an toàn của thai nhi cũng
như của đứa bé sau khi sanh có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát
triển và sức khỏe trong suốt đời người. Khi mà mẹ ghiền rượu
thuốc thì thai nhi bị nhiều khuyết tật. Sanh ra mà cha mẹ nghèo
túng không đủ tiền nuôi nấng dậy dỗ con cái thì con hay bệnh
hoạn, chậm phát triển cả trí tuệ lẫn thể chất. Và tới tuổi cuối
đời thì cũng chịu nhiều ảnh hưởng xấu.
Do đó, chính quyền cần có các chương trình bảo
trợ mẫu nhi, cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho mẹ và con; hướng dẫn
quần chúng về giữ gìn sức khỏe, phòng ngừa bệnh tật; mở rộng
giáo dục học đường để mọi trẻ em có cơ hội học tập, mở mang kiến
thức.
4-Ðặc quyền xã hội.
Ðời sống sẽ rút ngắn khi mà phẩm chất của cuộc
sống giảm. Sự nghèo khó, kỳ thị và đặc quyền xã hội có ảnh hưởng
lớn tới tình trạng sức khỏe và đưa tới tử vong non. Nghèo khó
vẫn tồn tại ở các quốc gia giầu có, phát triển. Người vô gia cư
sống lang thang trên hè phố, dân thất nghiệp, nhóm thiểu số, dân
tỵ nạn, người tàn tật, thất nghiệp..đều dễ dàng bị suy yếu, bệnh
tật.
Ngay tại các quốc gia giầu có nhất, người giầu
hơn sẽ sống lâu hơn và có ít bệnh tật hơn là người nghèo. Sự
khác biệt này là một bất công xã hội quan trọng và phản ảnh một
số trong nhiều ảnh hưởng quan trọng nhất trên sức khỏe tại các
quốc gia tiến bộ. Lối sống, điều kiện nơi ở, và nơi làm việc có
ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe và tuổi thọ.
Một chính sách công bằng xã hội về lương bổng,
sự dễ dàng có việc làm, giảm nghèo khó, giảm bất công xã hội,
phổ biến y khoa phòng ngừa, nâng cao giáo dục quần chúng ..đều
giúp con người có sức khỏe tốt hơn.
5-Việc làm.
Các căng thẳng, khó khăn trong việc làm đều là
rủi ro của gia tăng bệnh tật. Thoải mái trong việc làm giúp công
nhân có sức khỏe tốt hơn.
Căng thẳng có thể là do làm việc quá sức, làm
nhiều giờ, công việc không thích hợp với khả năng, không được
góp ý kiến vào thiết lập kế hoạch việc làm, môi trường làm việc
có nhiều nguy hiểm, không được hướng dẫn về việc làm, không được
đối xử xứng đáng với chức vụ...
Chủ nhân có bổn phận cung cấp cho công nhân việc
làm và nơi làm việc an toàn; công nhân cần được góp ý vào bản
chất của công việc; chế độ thăng thưởng phải công minh, quản trị
hữu hiệu; nơi làm việc có dịch vụ y tế tối thiểu để chăm sóc sức
khỏe nhân viên, có tư vấn xã hội để giúp nhân viên giải quyết
vấn đề liên quan tới việc làm và gia đình; thời khóa biểu làm
việc thích hợp với khả năng và sức khỏe công nhân..Nếu công việc
an toàn thì không những sức khỏe công nhân được bảo vệ mà năng
xuất sản xuất cũng gia tăng, mang lại nhiều lợi nhuận cho chủ
nhân.
6-Tình trạng thất nghiệp
Sự lo sợ sẽ bị mất việc làm và sống trong tình
trạng thất nghiệp gây ra nhiều ảnh hưởng xấu cho sức khỏe không
những của công nhân mà cả gia đình họ nữa. Thất nghiệp đưa tới
khủng hoảng tài chính, nợ nần, đời sống vật chất suy giảm, thiếu
dinh dưỡng, suy nhược dễ bị bệnh tâm thần cũng như thể chất.
Chính quyền cần có các chính sách ngăn ngừa thất
nghiệp, giảm thiểu khó khăn của công nhân khi mất việc bằng trợ
cấp xã hội và tạo công ăn việc làm cho nhân dân.
7-Tương quan hỗ trợ xã hội
Con người không những không thể sống lẻ loi
trong cộng đồng mà còn cần sự hỗ trợ của cộng đồng này. Sự cô
lập với xã hội đưa tới trầm cảm, buồn phiền, bệnh hoạn kinh
niên, sớm tử vong.
Nghiên cứu dịch tễ cho hay, quan hệ bạn bè tốt,
sự hỗ trợ xã hội thắm thiết đều nâng cao sức khỏe tại nhà, nơi
làm việc cũng như trong cộng đồng.
8-Ghiền rượu thuốc.
Lạm dụng rượu, thuốc lá, thuốc cấm nâng cao tỷ
lệ tử vong vì bệnh tật, tai nạn. Dùng thuốc rượu có thể tạm thời
giải tỏa khó khăn về tinh thần, kinh tế nhưng trong trường kỳ,
vấn đề lại trầm trọng hơn. Rượu đưa tới ung thư gan; thuốc là
gây ung thư phổi; thuốc cấm tạo bệnh tâm thần. Ngoài ra ảnh
hưởng xấu của rượu thuốc cũng đưa tới xáo trộn gia đình, tội
phạm xã hội.
9-Thực phẩm
Dinh dưỡng đầy đủ là yếu tố căn bản cho một sức
khỏe tốt. Thiếu thực phẩm các loại đưa tới suy dinh dưỡng và một
số bệnh tật. Mà ăn uống quá độ lại đưa tới nhiều bệnh về tim
mạch, tiểu đường, ung thư, mập phì, sâu răng. Thực phẩm có nhiều
chất béo, đường tinh chế gây ra mập phì nhiều hơn, nhất là ở lớp
người kém lợi tức. Lý do là dân nghèo tiêu thụ nhiều thực phẩm
chế biến hơn là thực phẩm tươi.
Nhà hữu trách cũng như xản xuất thực phẩm cần
lưu ý cung cấp thực phẩm tươi nhiều chất dinh dưỡng cho mọi từng
lớp dân chúng không phân biệt giầu nghèo; cung cấp các thông tin
về thực phẩm, cách thức nấu nướng, chế độ dinh dưỡng đúng đắn
cho mọi người; hỗ trợ sự nuôi trồng sản xuất để bảo vệ giá trị
tự nhiên của thực phẩm..
Kết luận.
Trên khắp thế giới, còn rất nhiều người kém may
mắn, không nhận được sự chăm sóc y tế đầy đủ, nên dễ mang bệnh
và sớm mệnh một hơn là người có ưu thế xã hội. Các bất công này
ngày càng gia tăng mặc dù chúng ta đang sống vào giai đoạn toàn
cầu hóa về mọi lãnh vực. Trong khi đó thì các chính sách y tế
đều tập trung vào giải quyết vấn đề bệnh tật mà ít để ý tới môi
trường xã hội. Vì thế, nhiều khó khăn cho sức khỏe vẫn tồn tại.
Cộng đồng người Việt sống ở nước ngoài được
chung hưởng quan tâm về chăm sóc y tế với dân bản xứ, nên cũng
phần nào an tâm về các yếu tố xã hội tác dụng trên sức khỏe.
Riêng tại Việt Nam, từ nhiều năm qua, các giới chức y tế xã hội
cũng đã đề cập tới những vấn nạn này, nhất là sự chênh lệch giầu
nghèo giữa thành thị và thôn quê cũng như quá ưu đãi của giới có
quyền hành. Vào hai ngày : 04 tháng 03 năm 2006 và 05 tháng 03
năm 2006, Cơ quan Y Tế Thế Giới đã giúp Việt Nam tổ chức một hội
thảo tại Hà Nội để thảo luận, tìm hiểu và thiết lập các chương
trình đối phó với những yếu tố xã hội có tác dụng xấu. Hy vọng
rằng các chương trình này sẽ thực tế, phù hợp với hoàn cảnh sinh
sống dân chúng. Rồi cần áp dụng đúng đắn, tới nơi tới chốn với
sự kiểm tra theo dõi kết quả nghiêm chỉnh. Đúng thì tiếp tục.
Sai thì can đảm nhận trách nhiệm rồi sửa đổi. Và nhất là phải
nghe phản ảnh từ quần chúng, đối tượng chính của các chương
trình phục vụ.
Vì ý dân là ý trời vậy. |
