Cây thanh hao hoa vàng

Cây thanh hao hoa vàng.

Loại cây này c̣n có tên là thanh cao, thảo cao, ngải si, ngải hôi, ngải đắng... Ngoài tác dụng nổi bật là chữa sốt rét, nó c̣n được dùng chữa đau trong xương, chữa ung thư và tiêu diệt tế bào bạch cầu bị bệnh.

Y học Trung Quốc đă biết dùng cây thanh hao hoa vàng để trị sốt rét từ thế kỷ 2 trước công nguyên. Năm 1972, các nhà khoa học nước này đă chiết được artemisinin trong cây thanh hao và thử nghiệm dùng nó chữa sốt rét cho hơn 2.350 người, đạt kết quả tốt.

Ở Việt Nam, từ thế kỷ 14, Tuệ Tĩnh đă dùng thanh hao hoa vàng để chữa sốt rét. Năm 1989, nhà nghiên cứu Đinh Huỳnh Kiệt cùng cộng sự đă công bố kết quả phân tích thành phần hóa học của Thanh hao hoa vàng mọc hoang và chiết suất artemisinin để chữa sốt rét cho bộ đội. Từ đó, phong trào nghiên cứu trồng và chiết xuất artemisinin từ loại cây này bùng phát:

Thanh hao là loại cây thảo, gốc hóa gỗ, sống lâu năm, thường cao 1,5-4 m, toàn thân có mùi thơm nhẹ. Lá mọc cách, phiến lá xẻ lông chim 2 lần thành những dải hẹp, có lông mềm bao phủ. Lá già vàng rồi chết khô, không rụng v́ cuống lá rất dai. Mỗi cành nhỏ có 3-7 cụm hoa. mỗi cụm có 25-35 hoa, với 20-25 hoa lưỡng tính ở giữa. Hoa cái ở xung quanh. Kích thước hoa rất nhỏ, vỏ có rănh dọc với các tuyến tinh dầu (1 gam hạt khô có 20-22.000 hạt).

Chất artemisinin trong thanh hao có tác dụng diệt kư sinh trùng sốt rét thể vô tính trong hồng cầu (đây là giai đoạn kư sinh trùng sốt rét hủy diệt hồng cầu, gây phản ứng rét run ở người bệnh). Chất này cũng có khả năng chữa ung thư vú và bệnh bạch cầu. Chỉ cần cho bệnh nhân ung thư uống hoặc tiêm artemisinin hay dẫn chất của nó. Với ung thư vú, 8 h sau khi dùng artemisinin, 75% tế bào ung thư đă bị tiêu diệt, sau 16 h th́ hầu hết các tế bào ung thư bị tiêu diệt. Các tế bào b́nh thường không bị ảnh hưởng. Với bệnh bạch cầu, artermisinin tiêu diệt các bạch cầu bị bệnh mà không ảnh hưởng đến tế bào lành.

Ở liều điều trị, artemisinin và các dẫn chất của nó không độc hại, kể cả với phụ nữ có thai và người suy gan, thận. Nhược điểm của artemisinin là bán phân hủy nhanh (sau 4 giờ). V́ vậy, bệnh nhân phải dùng thuốc liên tục sau mỗi 4 giờ.

Theo Đông y, thanh hao vị đắng, tính hàn, có tác dụng trừ nhiệt, trị đau trong xương, cắt cơn sốt rét, chống nắng. Các bài thuốc:

- Trị đau trong xương do nhiệt, ngày nhẹ đêm nặng: Thanh hao, sơn chi tử nhân, miết giáp, hoàng kỳ, tang bạch b́, bạch truật, tri mẫu mỗi thứ 10 g, hoàng liên 4 g, sài hồ, long đởm thảo, cam thảo mỗi thứ 7 g. Sắc nước uống mỗi ngày một thang cho đến khi khỏi.

- Chống sốt, nhức đầu, miệng khát do nắng nóng: Thanh hao, bạch phục linh, bạch biển đậu, liên kiều, dưa hấu mỗi thứ 10 g (dưa tươi 50 g), sinh cam thảo 6 g, thông thảo 6 g, hoạt thạch (tán nhỏ) 12 g. Sắc nước uống mỗi ngày 1 thang.

- Cắt cơn sốt rét: Thanh hao 40 g, cắt nhỏ ngâm nước 1 giờ rồi sắc uống. Mỗi ngày 1 thang.

DS Trần Xuân Thuyết, Sức Khoẻ & Đời Sống