Y HỌC PHƯƠNG TÂY VÀ LIỆU PHÁP TỰ NHIÊN
TRONG VIỆC ĐIỀU TRỊ BỆNH TIM MẠCH
Lương y Vơ Hà
Trong những thập niên gần đây khoa học
kỹ thuật phát triển đă làm thay đổi nhiều tập quán sinh hoạt và
ăn uống của con người. Cuộc sống tĩnh tại, nhiều áp lực tâm lư
và chế độ ăn uống nhiều thực phẩm chế biến đă dẫn đến sự gia
tăng nhiều bệnh lư về mạch vành như áp huyết cao, đau thắt ngực,
nhồi máu cơ tim. Nguyên nhân chủ yếu của bệnh là do sự tích tụ
những mảng xơ vữa bên trong thành mạch máu, làm giảm hoặc làm
nghẻn lượng máu và dưỡng khí cần thiết để nuôi dưỡng cơ tim.
Mặc dù y học đă có nhiều tiến bộ trong điều trị nội khoa cũng
như ngoại khoa nhất là những kỹ thuật nong động mạch hoặc giải
phẫu bắt cầu mạch vành. Tuy nhiên cho đến nay, những kỹ thuật
nầy vẫn tốn kém một chi phí lớn, bệnh nhân vẫn phải dùng thuốc
suốt đời và cuối cùng nguy cơ tái hẹp vẫn là điều phải lo ngại.
Ông Hank Gingsberg, chủ một ngân hàng thương
mại đă cho biết gia đ́nh ông đă có 5 người gồm người cha và 4
người chú đă chết v́ bệnh tim ở khoảng tuổi trên dưới 50. Bản
thân ông cũng đă có triệu chứng đau thắt ngực từ 20 năm trước.
Lúc 58 tuổi ông đă phải trăi qua mổ ghép mạch vành 6 lần và sau
đó 5 chỗ đă bị nghẹt lại như trước. Các Bác sĩ điều trị lúc đó
đă khuyên ông nên về nhà chuẩn bị hậu sự. Vậy mà nay ông đă 64
tuổi và vẫn sống khoẻ mạnh. Ông Wemer Hebenstreit, 75 tuổi, hầu
như không c̣n bước đi nổi khi ông đến chữa trị với Bác sĩ
Onish. Giờ th́ ông đă khoẻ mạnh và có thể đi leo núi. Đó chỉ
là 2 trường hợp điển h́nh về những bệnh nhân tim mạch đă ổn định
nhờ điều trị bằng phương pháp tự nhiên của Bác sĩ Ornish. Ông
Dean Ornish M.D. Giáo sư trường Đại học Y California, Giám đốc
Viện Nghiên Cứu về Y Khoa Pḥng Bệnh ở California Hoa Kỳ, là một
trong những nhà tim mạch học nổi tiếng của thế giới, tác giả
của quyển sách “Program for reversing heart
disease”. Ông là người đầu tiên đă chứng minh được sự
phối hợp giữa một chế độ ăn uống thật ít chất béo, vận
động thân thể và thực hành thư giăn có thể tiêu diệt được những
măng xơ vữa bám trong thành động mạch. Ông đă từng được Viện
Sức Khoẻ Quốc Gia (National Institute of Health) cấp cho một
ngân khoản l,6 triệu đô la để tiến hành chương tŕnh nghiên cứu
và điều trị bệnh tim bằng liệu pháp tự nhiên. Đến với cách điều
trị nầy, các bệnh nhân được hướng dẫn ăn rau quả và ngủ
cốc , tập thư giăn, thiền và luyện tập thể dục. Phương
pháp cũng đặc biệt quan tâm đến tương tác giữa thầy thuốc và
bệnh nhân. Người bệnh được các Bác sĩ và y tá dành nhiều th́
giờ lắng nghe, chia sẽ để nâng cao hiểu biết về căn bệnh và tăng
cường ḷng tin của bệnh nhân vào phương cách điều trị. Kết quả
khả quan cũa chương tŕnh đă thu hút sự quan tâm của những công
ty bảo hiểm. Công ty Mutual of Omaha đă công nhận bồi hoàn
toàn bộ chi phí điều trị theo phương pháp nầy, khoảng 4000 đô la
mỗi người, cho những bệnh nhân là khách hàng của công ty. Tính
ra chi phí nầy sẽ thấp hơn nhiều so với phí khoản từ 20.000 đến
40.000 đô la cho một lần phẫu thuật tim và vẫn phải lập lại
trong ṿng không quá 5 năm! Ngược lại, khi cách điều trị bằng
liệu pháp tự nhiên đă trở thành một tập quán sinh hoạt thường
ngày của người bệnh th́ hiệu quả điều trị sẽ mang tính ổn định
và lâu dài.
Chế độ ăn rau
quả đối với bệnh mạch vành.
Ngày nay, đối với các loại bệnh động mạch
vành, có 2 sự thật quan trọng mà các nhà khoa học đều quan tâm.
Thứ nhất, chất béo của các loại động vật không được phân giải
tốt trong cơ thể là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến xơ vữa động
mạch. Thứ hai, chế độ ăn có nhiều chất xơ, nhất là chất xơ
trong các loại ngủ cốc thô có tác dụng rất lớn trong việc làm hạ
áp huyết, làm cân bằng mức cholesterol trong máu. Bác sĩ
Ornish khẳng định chế độ ăn rau quả và ngủ cốc có thể ngăn chặn
và làm đảo ngược (arrest and reverse) t́nh trạng mạch vành trong
ṿng 1 năm. Bác sĩ Caldwell B. Esselstyn, Jr. một chuyên gia
điều trị tim mạch tại Bệnh viện Cleveland, người đă từng tiến
hành nghiên cứu trong suốt 20 năm về tác động của ăn chay cũng
cho biết sự thay đổi trong chế độ ăn uống có thể chữa khỏi bệnh
tim. Trong một cuộc nghiên cứu bắt đầu vào năm 1985, ông và các
cộng sự đă theo dơi và cập nhật liên tục t́nh trạng bệnh lư của
23 bệnh nhân bệnh mạch vành, 21 người trong ṿng 11 năm và 2
người c̣n lại trong ṿng 9 năm. Mục đích của cuộc thí nghiệm là
để đánh giá xem chế độ ăn rau quả tác động thế nào đến các bệnh
lư về mạch vành. Có 5 bệnh nhân đă từ bỏ cuộc thí nghiệm sau
thời gian từ 12 đến 15 tháng. T́nh trạng bệnh của 5 người nầy
phát triển xấu hơn sau khi từ bỏ cuộc thí nghiệm. Số 18 người
c̣n lại đă có 49 lần trăi qua các sự cố về mạch vành trong ṿng
8 năm trước khi đến với cuộc thí nghiệm. 17 trong số 18 người
nầy không hề có một biểu hiện bệnh lư nào về mạch vành trong
suốt 11 năm tham gia thí nghiệm. Người c̣n lại trong số 18
người là người đă rời bỏ chương tŕnh trong thời gian 2 năm, đă
bị một lần đau ngực trong thời gian nầy. Người nầy, sau khi trở
lại ăn chay th́ không c̣n đau ngực nữa.
Năm 1989 Ông Ornish cũng đă tiến hành một
cuộc thí nghiệm đối với 48 người bệnh tim t́nh nguyện. Phân nửa
số người nầy thực hành chế độ ăn rau quả, ngủ cốc với khẩu phần
chất béo thấp (10%), tập thể dục và được hướng dẫn luyện tập thư
giăn, thiền để chống Stress. Số c̣n lại áp dụng chế độ luyện
tập và ăn uống theo đúng tiêu chuẩn của Hiệp Hội Y Khoa Hoa Kỳ
(lượng chất béo 30%). Sau 1 năm, t́nh trạng bệnh lư ở nhóm thứ
2 phát triển xấu hơn. Nhiều người có những cơn đau ngực nhiều
hơn trước. Xét nghiệm cho thấy những măng xơ vữa đóng dầy hơn.
Tương phản với những người nầy, các xét nghiệm đối với những
bệnh nhân ở nhóm 1 đă cho thấy 82% trong số họ đă có những động
mạch thông và sạch hơn trước lúc thí nghiệm. Độ cholesterol và
huyết áp đều hạ xuống. Hầu hết những người nầy đều cho biết các
cơn đau ngực của họ đă biến mất. Điều cần lưu ư là chế độ ăn
chay theo phương pháp điều trị của ông Ornish không liên quan
ǵ đến những điều giới răn của tôn giáo mà chỉ lưu ư đến tác
động của thức ăn đối với bệnh tim mạch. Bên cạnh việc không hút
thuốc lá, ăn ít muối, ông vẫn cho phép người bệnh điều dưỡng
theo chế độ nầy có thể dùng một ít rượu, dùng ḷng trắng trứng
hoặc những chế phẩm từ sữa đă trích ly hết chất béo. Ông cũng
khuyến cáo nên ăn thực phẩm toàn phần có nhiều chất xơ như gạo
lứt, bánh ḿ đen, các loại đậu, các loại hạt không tinh chế...
Tạp chí Nutrition and Metabolism số tháng 10/2004 cho biết việc
thay thế 5,4% chất tinh bột trong chế độ ăn hàng ngày bằng chất
xơ tương ứng có thể gia tăng đáng kể sự oxy hoá trong cơ thể.
Tháng 6/2005 Tiến sĩ Janine Higgins, Đại học Y khoa Colorado
cũng đă công bố một nghiên cứu cho biết mỗi ngày chỉ cần ăn một
bửa ăn có chế độ chất xơ th́ có thể gia tăng việc đốt mở thêm
được từ 20 đến 25%. Một bản tin mới đây của hảng tin ANI thông
báo kết quả nghiên cứu của những nhà khoa học Mỹ cũng xác định
chỉ cần ăn điểm tâm hàng ngày bằng ngủ cốc (7 lần mỗi tuần) cũng
có thể làm giảm 28% nguy cơ bệnh tim so với những người không ăn
ngủ cốc. Ngoài ra những nghiên cứu về ăn chay c̣n cho biết
chế độ ăn ngủ cốc thô có bổ sung đa dạng các loại đậu, các
loại hạt và rau, củ, quả, rong biển vẫn bảo đảm đủ các
loại chất đạm, acid amin thiết yếu cũng như những vi chất cần
thiết khác cho cơ thể. Nh́n chung, qua đối chiếu với các kết
quả nghiên cứu vừa nêu, chế độ dinh dưỡng của ông Ornish rất lư
tưỡng đối với bệnh tim mạch nhưng lại khá khắc nghiệt đối với
những người chỉ quen ăn protein động vật, không quen ăn chay.
Đối
với người Việt Nam chúng ta hiện nay điều nầy cũng không phải là
hiếm. Trong những trường hợp nầy người viết thường đề xuất một
giải pháp dung hoà. Mỗi ngày nên cố gắng ăn một bửa ăn với ngủ
cốc thô. Nên hạn chế các loại thịt đỏ, chỉ dùng một ít thịt
trắng như cá, gà, vịt,chim bồ câu. Bù lại nên bảo đảm có khoảng
10g mộc nhỉ đen trong thức ăn hàng ngày, hoặc nấu canh, nấu
cháo, nấu chè, hầm với thịt . . Mộc nhỉ đen có tác dụng giải độc
cơ thể, tăng cường hệ miển dịch và đặc biệt là làm sạch thành
mạch, hạ độ cholesterol trong máu.
Bệnh tim và
những xúc cảm tâm lư.
Bác sĩ Ornish cho rằng bệnh tim có nguồn gốc
sâu xa từ những cảm xúc tâm lư cũng như từ những nhận thức lệch
lạc của bản thân người bệnh trong cuộc sống hàng ngày. Ông nói
“Hầu như tất cả những bệnh nhân này đều có cảm giác cách
biệt, cách biệt với chính những cảm xúc của ḿnh , cách biệt với
những người khác và cách biệt với đời sống tâm linh. Thay v́
thấy ḿnh là một phần liên hệ của cuộc sống, họ cảm thấy xa rời
và tách biệt với mọi thứ. Với căm tưỡng như thế, thái độ của họ
sẽ phát sinh ra một chuỗi phản ứng của sự huỷ diệt.”
Với quan điểm nầy, ông xem việc ngồi thiền là một yêu cầu quan
trọng trong việc điều trị bệnh tim. Thiền là những phương pháp
tập trung tư tưỡng, buộc tâm vào một đối tượng nhất định nhằm
tạo ra hiệu ứng ức chế nghĩ ngơi trên toàn bộ vơ nảo. Những
nghiên cứu của y học hiện nay đều cho thấy nhiều phương pháp
thiền khác nhau đều có tác dụng làm dịu thần kinh, giảm bớt t́nh
trạng lo âu, trầm uất, giúp người bệnh cải thiện hành vi và dễ
hoà hợp với cuộc sống, với những người chung quanh hơn. Riêng
đối với bệnh tim, ông Carry Barbor, một chuyên gia điều trị tâm
lư cũng co biết “Trong khi ở những người b́nh thường, đáp
ứng chống trả hoặc bỏ chạy kéo theo sự kích hoạt và tăng
tiết chât Adrenalin làm gia tăng nhịp tim và những nguy cơ máu
đông th́ ngược lại những đáp ứng thư giăn sẽ làm
giảm chuyển hoá, giảm nhịp tim, hạ thấp sóng nảo và cải thiện
những triệu chứng của bệnh tim mạch.” Về mặt tâm linh, ngồi
thiền là quá tŕnh tiến đến sự hợp nhất, hợp nhất giữa thân và
tâm, hợp nhất giữa con người và hoàn cảnh chung quanh. Do đó,
ngoài việc tạo ra nhưng đáp ứng thư giăn , thiền c̣n là một h́nh
thức đối trị với t́nh trạng phân ly trong tâm lư người bệnh.
Ông nói “Khi tâm trí bạn tĩnh lặng bạn sẽ không c̣n cảm thấy
tách ĺa và cô đơn nữa v́ bạn đă được kết nối với đại ngă
tâm linh”.
Bệnh tim và
việc luyện tập thể
dục.
Hoạt động thể lực dưới h́nh thức lao động
chân tay hoặc luyện tâp thể dục thể thao phù hợp với độ tuổi và
điều kiện sức khoẻ luôn là yếu tố quan trọng hàng đầu trong
việc giữ ǵn hoặc cải thiện sức khoẻ. Đối với bệnh tim mạch
cũng vậy. Ngoại trừ những trường hợp cần sự nghĩ ngơi tuyệt
đối ở những người đau thắt ngực không ổn định, nhồi máu cơ tim
cấp, suy tim nặng hoặc áp huyết cao trên 180/100 mmHg, ở tất cả
những trường hợp khác hoặc khi t́nh trạng đă được ổn định, người
bệnh luôn được khuyến khích phải tập luyện thể dục. Cách luyện
tập dễ dàng và thông dụng nhất là đi bộ. Đi bộ từ chậm đến
nhanh dần, từ 10, 15 phút lúc ban đầu tiến đến khoảng 30 phút
mỗi ngày là đủ để tạo ra hiệu ứng chữa bệnh. Đi bộ thường xuyên
giúp kích hoạt khí huyết lưu thông, tăng cường sức dẽo dai của
thành mạch, điều hoà lượng mỡ trong máu nên có thể cải thiện
các triệu chứng bệnh lư của động mạch vành.
Nói chung, những nguyên tắc điều trị của Bác
sĩ Ornish từ chể độ ăn rau, quả và ngủ cốc thô, luyện tập thể
dục, thư giăn cho đến việc xây dựng nên một lối sống hoà hợp và
niềm tin vào cuộc sống, vào phương thức điều trị đều không lạ
lẫm ǵ đối với nền y học truyền thống của chúng ta. Có chăng là
ông đă mạnh dạn tổng hợp và triển khai thành một phương pháp cụ
thể cho những người bệnh tim. Tóm lại, ngoài những trường hợp
cấp cứu cần những biện pháp cấp thời để giải quyết triệu chứng
th́ việc chữa trị tận gốc những bệnh tim mạch cần dựa vào một
lối sống lành mạnh bao gồm chế độ ăn uống, luyện tập thân, tâm
và phát triển về tâm linh.
Cuối cùng, trước những luận cứ đă như “hai
năm rơ mười” như thể th́ tại sao hiện vẫn c̣n không biết bao
nhiêu người vẫn phải khốn khó v́ bệnh tim mạch? Chi riêng ở Mỹ
đă có trên bốn mươi triệu người bệnh tim đă được chẩn đoán. Con
số lớn hơn những người bệnh mà chưa đến bệnh viện. Chi phí mà
dân Mỹ đă phải bỏ ra để chữa trị cho căn bệnh nầy đă lên đến 78
tỉ đô la hàng năm. Có thể hiểu được phần nào thực trạng nầy qua
những ḍng tâm sự của Tiến sĩ Dean Ornish “Nếu tôi làm một
phẫu thuật bắt cầu, công ty bảo hiểm của người bệnh sẽ trả ít
nhất 30 ngàn đô la. Nếu tôi làm phẫu thuật nong động mạch vành,
công ty bảo hiểm sẽ trả ít nhất 7 ngàn năm trăm đô la. Nếu tôi
dùng thời gian ấy để dạy cho một bệnh nhân cách ăn uống và những
kỷ thuật để đối phó với những căng thẳng, công ty bảo hiểm chỉ
trả không hơn 150 đô la. Nếu tôi cũng dùng thời gian ấy để dạy
cho người bệnh làm sao để giử ǵn sức khoẻ , tránh được bệnh tật
th́ tôi không được xu nào. Bởi vậy, không ngạc nhiên khi các
bác sĩ dành nhiều thời gian cho công việc được trả thù lao hậu
hỉ. Hơn nữa, ngay ở trường Y chúng tôi cũng không được đào tạo
ǵ nhiều về dinh dưỡng hay cách đối phó với những căng thẳng
trong chính cuộc đời ḿnh hoặc dạy cho bệnh nhân những kỷ thuật
xử lư những căng thẳng thần kinh nơi họ. Do đó, những bác sĩ y
khoa chúng tôi thường hành nghề theo cách ḿnh đă được huấn
luyện và theo cách chúng tôi được trả tiền để làm”. |