Nhớ cho trẻ uống nước
Nước chiếm tới 60-70% trọng lượng cơ thể. Tỉ lệ nước ở
trẻ em còn cao hơn. Nước là thành phần cấu thành tế bào và
các mô của cơ thể; có vai trò rất quan trọng trong quá trình
trao đổi chất, điều tiết lượng thể dịch, điều hòa thân
nhiệt, vận chuyển các chất cặn bã đến cơ quan bài tiết rồi
đào thải khỏi cơ thể.
Nước còn làm giảm độ quánh của máu tạo điều
kiện cho máu lưu thông dễ dàng. Rõ ràng, nước là một nhu cầu
tối cần thiết của cơ thể, đặc biệt với trẻ nhỏ; và người ta
có thể nhịn ăn hằng tuần nhưng không thể sống nổi vài ngày
nếu không được uống nước.
Vai trò của nước đối với cơ thể
Bình thường, so với người trưởng thành hằng
ngày trẻ cần nhiều nước hơn 3-4 lần (tính theo cân nặng cơ
thể). Theo kinh nghiệm của các thầy thuốc nhi khoa, trong
10kg cân nặng cơ thể đầu tiên mỗi cân cần 100ml nước, 10kg
tiếp theo mỗi cân cần 50ml nước, những cân tiếp theo, mỗi
cân cần 20ml nước.
Theo đó, suy ra nhu cầu nước hằng ngày của
trẻ. Chẳng hạn, một trẻ khỏe mạnh 4 tuổi, cân nặng chừng
13,5kg, trong điều kiện bình thường, mỗi ngày trẻ cần khoảng
1.200ml nước. Lượng nước này một phần do bữa ăn cung cấp
(khoảng 450-550ml), một phần do chuyển hóa chất trong cơ thể
đem lại (chừng 100-150ml); phần nước còn lại phải được đưa
vào cơ thể bằng đường uống. Như vậy, hằng ngày cho trẻ này
uống khoảng 500-600ml nước là đủ.
Nếu trẻ hiếu động, hay những hôm trời nóng
nực, cần cho trẻ uống thêm. Nếu trẻ bị tiêu chảy, sốt cao,
sốt xuất huyết... nhu cầu nước còn cao hơn nhiều. Khi nhiệt
độ cơ thể tăng thêm 1oC, nhu cầu nước sẽ tăng thêm 12%. Trẻ
bị tiêu chảy nặng có thể mất tới 1 lít nước trong 1 giờ. Dấu
hiệu sớm nhất báo hiệu cơ thể bắt đầu bị thiếu nước là cảm
giác khát. Khi thấy khát tức là cơ thể đã bị mất 1-2% nước.
Khi cơ thể mất 5% nước bắt đầu xuất hiện
các rối loạn về chuyển hóa chất, có khi bị ngất; mất 10-15%
nước, cơ thể sẽ trong tình trạng nguy kịch, có thể tử vong.
Mất nước bao giờ cũng kéo theo mất một lượng đáng kể các
chất điện giải (chủ yếu là kali, canxi, iod, sắt) và một số
vitamin. Hậu quả là nhiều chức phận sống của cơ thể bị ảnh
hưởng, các phản xạ có điều kiện và phối hợp động tác bị giảm
sút rõ rệt, động tác kém chính xác, cơ thể chóng mệt mỏi,
khó tập trung, kết quả học tập giảm sút...
Bảo đảm nhu cầu nước cho trẻ
Ngoài lượng nước do bữa ăn đem lại qua thức
ăn như canh, nước rau, súp... cần cho trẻ uống nước đều đặn,
trong đó 60% là nước đun sôi để nguội hoặc nước tinh lọc
đóng chai, 20% từ sữa các loại (sữa tươi, sữa đậu nành, sữa
chua uống và 20% nước ép trái cây tươi (cam, chanh...). Nước
trái cây, sữa các loại... là những thức uống có giá trị dinh
dưỡng cao, có thể cho trẻ uống hằng ngày.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng thì với các
loại quả tươi có thể cho trẻ ăn cả quả hoặc cho uống nước
ép, nhưng ăn cả quả tốt hơn vì trẻ có thêm chất xơ
(cellulose). Chất xơ trong quả chín hơn hẳn chất xơ của ngũ
cốc vì mịn hơn, lại liên kết với pectin thành một phức hợp
có tác dụng điều hòa nhu động ruột, ngăn ngừa táo bón.
Ăn cả trái chắc chắn là hơn hẳn uống nước
trái cây đóng hộp vì loại này có nhiều đường, lại ít vitamin
do đã bị hao hụt nhiều trong quá trình chế biến, bảo quản;
chưa kể là các chất bảo quản có thể ảnh hưởng xấu cho sức
khỏe của trẻ. Bạn cũng có thể cho trẻ uống các loại nước
“mát” như nước mía, nước rau má... 1-2 ly nhỏ mỗi ngày. Tất
nhiên phải là nước sạch, được chế biến hợp vệ sinh.
Không nên cho trẻ uống nước đá vì dễ gây hư
hại răng và làm trẻ bị viêm họng.
Không cho trẻ uống các thứ nước chứa nhiều
năng lượng “rỗng” như nước ngọt các loại, nước tăng lực,
nước hương trái cây... (vì thành phần chủ yếu của những thứ
nước này là đường sucrose, thiếu các vitamin và chất khoáng
cần thiết cho cơ thể), các thứ nước có chất kích thích như
nước chè, cà phê, bia... và các loại nước giải khát có gas.
Cách bù nước cho trẻ
Các em thường mải chơi, nhiều em quên cả
khát, do vậy những hôm trời nắng gắt, nhiệt độ ngoài trời
lên đến 38-40oC, các bậc cha mẹ cần chủ động cho trẻ uống
nước (với trẻ nhỏ) hoặc thường xuyên nhắc trẻ uống nước (với
trẻ lớn). Những buổi dã ngoại, cần nhắc các cháu đem theo
nước uống. Chỉ uống nước đá khi biết chắc là được làm từ
nguồn nước sạch, được bảo quản, vận chuyển vệ sinh hoặc do
từ tủ lạnh gia đình.
Về cách uống, thỉnh thoảng cho trẻ uống
nước; không đợi trẻ đòi mới cho uống vì khi đó trẻ đã bị mất
nước rồi, dù ở mức độ nhẹ. Những hôm trời nóng hoặc trẻ vừa
chạy nhảy, vừa đá bóng hay chơi cầu lông... trẻ ra nhiều mồ
hôi hơn, cần cho trẻ uống nhiều nước hơn. Thường thì khát
bao nhiêu uống bấy nhiêu, nhưng nên nhắc các cháu uống từ
từ, ít một, mỗi lần chỉ nên uống 100-150 ml nước, 15-20 phút
sau lại uống tiếp vì uống một hơi cho đã khát như ta vẫn
thấy chỉ làm cho tim phải làm việc nhiều, mồ hôi ra nhanh,
lượng nước bốc hơi qua da nhiều hơn. '
Theo BS. NGUYỄN QUANG NGỌC
Báo Sức khỏe Đời sống
