Hỏi đáp sức khỏeTác giả : SKĐS  * CÂY KÉ ĐẦU NGỰA
Hỏi: Có người mách tôi dùng cây ké đầu ngựa phơi khô rồi nấu thành cao để chữa đau răng, mụn nhọt và một số bệnh khác. Xin bác sĩ cho biết có đúng cây có công dụng như vậy không? Nếu đúng, xin hướng dẫn thêm về cách nấu cao và liều dùng. (Đào Tấn Phát - An Giang) Trả lời: C̣n gọi là thương nhĩ (tên Trung Quốc), phắt ma (Thổ). Tên khoa học Xanthium strumarium L. Thuộc họ cúc Asteraceae. Ta dùng quả ké đầu ngựa, hay toàn bộ phận trên mặt đất của cây ké đầu ngựa, phơi hay sấy khô. Ở Trung Quốc, gọi quả ké là thương nhĩ tử (Fructus Xanthii). a. Mô tả cây Cây ké đầu ngựa là một cây nhỏ, cao độ 2m, thân có khía rănh. Lá mọc so le, phiến lá hơi 3 cạnh, mép răng cưa có chỗ khía hơi sâu thành 3-5 thùy, có lông ngắn cứng. Cụm hoa h́nh đầu, có thứ lưỡng tính ở phía trên, có thứ chỉ gồm hai hoa cái nằm trong hai lá bắc dày và có gai. Quả giả h́nh thoi, có móc, có thể móc vào lông động vật. Trẻ con vẫn nghịch bỏ vào tóc nhau rất khó gỡ ra (cắt đôi thấy ở trong có hai quả thực). b. Phân bố, thu hái và chế biến Cây ké mọc hoang khắp nơi ở nước ta (đất hoang, bờ ruộng, bờ đường). Hái cả cây (bỏ rễ) phơi hay sấy khô. Hoặc chỉ hái quả chín rồi phơi hay sấy khô. c. Công dụng và liều dùng Theo tài liệu cổ, ké có vị ngọt, tính ôn, hơi độc. Vào phế kinh, có tác dụng làm ra mồ hôi, tán phong, dùng trong các chứng phong hàn, đau nhức, phong thấp, tê dại, mờ mắt, chân tay co giật, uống lâu ích khí. Phàm không phải phong nhiệt chớ dùng. Trong sách cổ nói dùng ké phải kiêng thịt lợn. Nếu dùng thịt lợn cùng khi uống ké th́ khắp ḿnh sẽ nổi quầng đỏ. Ké là một vị thuốc thường được dùng ở nước ta và Trung Quốc để chữa mụn nhọt, lở loét, bướu cổ, ung thư phát bối (đằng sau lưng), mụn nhọt không đầu, đau răng, đau cổ họng, viêm mũi. Ở Liên Xô cũ, người ta dùng ké đầu ngựa để chữa bướu cổ, mụn nhọt, nấm tóc, hắc lào, lỵ và đau răng. Nhân dân ta và Trung Quốc thường chế thành cao thương nhĩ (c̣n gọi là vạn ứng cao). Cách làm như sau: Từ tháng 5-9, hái toàn cây về phơi khô, cắt nhỏ nấu với nước, lọc và cô thành cao mềm. Cao dễ lên men, đóng chai thường phụt bật nút lên. Khi uống ḥa với nước âm ấm, dùng mỗi ngày từ 6-8g cao. Uống liên tục từ nửa tháng đến hai tháng. Có thể chế thành thuốc viên thương nhĩ hoàn như sau: Bỏ rễ, rửa sạch, cắt ngắn cho vào nồi nấu với nước sôi trong một giờ, lọc lấy nước, bă c̣n lại thêm nước, nấu sôi một giờ nữa, lọc và ép lấy hết nước. Hợp cả 2 nước lại, cô thành cao mềm. Khi nào lấy que thủy tinh nhúng vào cao, nhỏ lên giấy, giọt cao không loang ra nữa là được. Sau đó thêm bột lượng vừa đủ (chừng 1/3 lượng cao), trộn đều chế thành viên. Uống trước khi ăn cơm. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 16-20g. Theo sách cổ, uống cao thương nhĩ phải kiêng thịt lợn, thịt ngựa v́ sợ độc. Thực tế tại bệnh viện Giang Tây (Trung Quốc), cho bệnh nhân uống thuốc không kiêng thịt vẫn không xảy ra hiện tượng ngộ độc nào mà thuốc vẫn có tác dụng tốt. Thuốc cao và thuốc viên nói trên chuyên chữa lở loét, mụn nhọt. Đơn thuốc có ké dùng trong nhân dân Chữa đau răng: Sắc nước quả ké, ngậm lâu lại nhổ. Ngậm nhiều lần. Mũi chảy nước trong, đặc: Quả ké sao vàng tán bột. Ngày uống 4-8g. Chữa thủy thũng, bí tiểu tiện: Thương nhĩ tử, thiêu tồn tính, đ́nh lịch. Hai vị bằng nhau, tán nhỏ. Uống với nước mỗi lần 8g, ngày hai lần. Chữa bướu cổ: Ngày uống 4-5g quả hay cây ké dưới dạng thuốc sắc (đun sôi, giữ sôi 15 phút). GS. ĐỖ TẤT LỢI * CẤN DÂY RỐNHỏi: Tôi năm nay 28 tuổi, đă có thai 6 tháng. Vừa qua đi siêu âm, bác sĩ cho biết thai bị cấn dây rốn và đây là trường hợp khá nguy hiểm cho thai nhi. Hiện tôi rất hoang mang lo lắng. Xin bác sĩ cho biết rơ hơn về hiện tượng này và cách khắc phục.(Lê Thị Lại - Tiền Giang) Trả lời: Cấn dây rốn là một biến chứng không hiếm lắm trong sản khoa, có thể dẫn đến hậu quả thai ngạt hay thai chết lúc sinh. Dây rốn dài trung b́nh 60cm, nhiều trường hợp dài 1m nên khi thai cử động xoay ḿnh trong buồng ối có thể làm dây rốn choàng vào cổ hay chân thai nhi. Nhất là lúc chuyển dạ, do cơn co tử cung nhiều và mạnh nên trẻ dễ bị ngạt do thiếu oxy và có thể tử vong khi sinh ra. Phải theo dơi tim thai bằng máy Fetal monitor liên tục để có thể phát hiện nhịp tim thai chậm thay đổi (variable deceleration) nhằm xử trí kịp thời, nhưng ở ta không phải tất cả mọi bệnh viện sản đều có máy theo dơi như vậy. Lúc sinh ngả âm đạo, nếu thấy dây rốn cấn cổ, phải nhanh chóng gỡ dây rốn hoặc cắt để lấy thai ra ngay rồi tiến hành hồi sức thai nhi để cứu thai. Với trường hợp của chị, cách pḥng ngừa là phải kết thúc cuộc chuyển dạ đúng lúc bằng cách mổ lấy thai, nhưng do chị c̣n ít tuổi (28 tuổi) nên bác sĩ phẫu thuật sẽ phải cân nhắc thật kỹ những nguy cơ không tiên lượng được. GS. PHẠM GIA ĐỨC * NHỨC ĐẦUHỏi: Tôi năm nay 30 tuổi, cách đây 2 năm thường xuyên bị nhức nửa đầu bên phải. Khám bác sĩ kết luận bị nhức đầu Migraine. Xin quư báo cho biết rơ hơn về căn bệnh này. (Kiều Khắc Chi - Hà Nội) Trả lời: Nhức đầu Migraine thường được báo trước bằng hiện tượng mỏi mệt, trầm cảm và rối loạn thị giác (đom đóm mắt, thu hẹp thị trường ngoại biên...). Bệnh có những triệu chứng đặc trưng là chỉ đau nửa bên đầu, nhưng có thể ảnh hưởng đến cả đầu; Đau giần giật, thường về buổi sáng và tăng dần sau khoảng 1 giờ; Cứ sau vài ngày hay vài tuần lại bị những cơn đau đầu hành hạ. Nhức đầu Migraine thường kéo dài hàng giờ nhưng hiếm khi kéo dài hơn 1-2 ngày; Đau đầu có thể tăng lên do những tác nhân kích thích (rượu, một số thức ăn) và thường kèm buồn nôn, nôn, ngủ được th́ đỡ. Người bị nhức đầu loại này chiếm 10% dân số và tỷ lệ phụ nữ mắc nhiều hơn nam giới đến 3 lần. Đôi khi người bệnh chỉ bị một lần nhức đầu duy nhất nhưng thông thường bệnh hay tái phát. Nhức đầu Migraine có xu hướng xảy ra trong gia đ́nh và gần đây người ta phát hiện nguyên nhân gây bệnh là do nồng độ chất dẫn truyền thần kinh serotonin thấp trong máu, làm người bệnh không đủ serotonin để điều chỉnh những đáp ứng của cơ thể trước các tác nhân kích thích, ví dụ một số thức ăn, t́nh trạng quá đói, thay đổi về độ cao hay thời tiết, ánh sáng chói chang, tăng hay giảm cường độ căng thẳng... Sự dao động của nồng độ hormone theo chu kỳ kinh nguyệt và khi sử dụng viên thuốc tránh thai cũng có thể gây nhức đầu Migraine. Một thể nhức đầu khác của Migraine hiếm gặp hơn và thường xảy ra ở nam giới (nhức đầu Migraine điển h́nh thường gặp ở nữ) gọi là nhức đầu liên tiếp, có đặc trưng là đau khu trú sau mắt và thường chỉ ở một mắt; xảy ra rất đột ngột không có triệu chứng báo trước; Đau nhiều nhất trong 5-10 phút và sau khoảng 1 giờ th́ hết, thường do rượu làm đau đầu; làm thức giấc và xảy ra nhiều lần trong ngày, kéo dài trong nhiều tuần rồi ngừng. BS. ĐÀO XUÂN DŨNG * BỆNH QUAI BỊ CÓ GÂY VÔ SINH?Hỏi: Cháu 22 tuổi và đă có bạn trai, hiện chúng cháu đang dự định đi đến hôn nhân. Nhưng gần đây cháu được biết hồi nhỏ anh ấy đă có lần mắc bệnh quai bị. Nhiều người nói bệnh này thường gây biến chứng vô sinh, v́ vậy cháu lo lắng vô cùng. Xin bác sĩ cho biết có đúng không? (Lê Thị Kim Thoa - Bắc Ninh) Trả lời: Quai bị là một bệnh nhiễm khuẩn do virus có ái tính đặc biệt đối với hệ thống thần kinh, tuyến nước bọt và tinh hoàn. Dịch bệnh thường xuất hiện về mùa rét, ở những nơi đông người và trẻ em từ 5-15 tuổi hay mắc bệnh, có miễn dịch vĩnh viễn (không mắc lại bệnh lần thứ 2). Bệnh lây trực tiếp qua niêm mạc đường hô hấp (virus quai bị có nhiều trong nước bọt người bệnh), hoặc màng tiếp hợp khi người lành tiếp xúc gần người bệnh. Dấu hiệu đầu tiên bắt đầu có sau khi bị lây từ một người quai bị là 2-3 tuần: - Bệnh bắt đầu bằng sốt nhẹ, có cảm giác đau khi há mồm hoặc nhai. - 2 ngày sau sưng ở sau tai và góc hàm (do viêm tuyến mang tai). Nhiều khi chỉ một bên góc hàm bị sưng rồi mới lan sang bên kia. Sưng đau nhưng không đỏ tấy. Họng đỏ nhẹ. Với trẻ em trước tuổi dậy th́, bệnh quai bị rất ít biến chứng đến tinh hoàn. Nhưng với người trưởng thành (từ tuổi dậy th́ trở lên) th́ hay bị biến chứng sốt cao, tinh hoàn tấy đỏ, sưng to và đau. Trong trường hợp này cần nằm nghỉ tuyệt đối tại giường, mặc tă giấy. Phần nhiều chỉ bị sưng một bên tinh hoàn, nhưng cũng có thể sưng cả bên c̣n lại sau 2-3 ngày. Sưng tinh hoàn th́ không gây ảnh hưởng ǵ, v́ tinh hoàn c̣n lại sẽ tăng hoạt động bù trừ sản xuất đủ số lượng, chất lượng tinh trùng. Nhưng nếu teo cả 2 tinh hoàn th́ không sản xuất được tinh trùng và trở thành vô sinh. Nếu bạn trai của cháu mắc bệnh quai bị từ khi c̣n nhỏ tuổi th́ có thể khả năng sinh sản không bị ảnh hưởng. BS. VŨ HƯỚNG VĂN
|
