Hỏi đáp về sức khỏeTác giả : SK&ĐS * HÀ THỦ Ô TRẮNG
Hỏi: Tôi có người nhà mới sinh nhưng không có sữa cho con bú. Nghe một số người mách có thể dùng cây hà thủ ô trắng nấu lấy nước uống sẽ giúp ra nhiều sữa. Xin bác sĩ cho biết có đúng không và công dụng của hà thủ ô trắng có giống với hà thủ ô đỏ không?(Nguyễn Văn Nam - Đồng Tháp) Trả?lời: C̣n có tên là hà thủ ô nam, bạch hà thủ ô, củ vú ḅ, dây sữa ḅ, dây mốc, cây sừng ḅ, cây đa lông... Tên khoa học Streptocaulon juventas (Lour) Merr. (Apocynum juventas Lour., Tylophora juventas Woodf). Thuộc họ Thiên lư Asclepicadaceae. a. Mô tả cây: Hà thủ ô trắng là một loại dây leo dài từ 2-5m. Thân và cành màu hơi đỏ hay nâu đỏ, có rất nhiều lông, khi già th́ nhẵn dần. Lá mọc đối, h́nh mác dài, đầu nhọn, đáy tṛn hoặc hơi h́nh nón cụt, có lông mịn và nhiều ở mặt dưới, mặt trên cũng có lông nhưng ngắn hơn. Phiến lá dài 4-14cm, rộng 2-9cm, cuống lá dài 5-8cm cũng có nhiều lông. Hoa màu nâu nhạt hoặc vàng tía mọc thành xim, rất nhiều lông. Quả đại tách đôi ngang ra trông như sừng ḅ (do đó có người gọi là cây sừng ḅ). Quả h́nh thoi, màu xám nhiều lông, dài 7-11cm, rộng 8mm. Hạt dẹt, phồng ở lưng, dài 5-7mm, rộng 2mm, có chùm lông mịn dài 2cm. V́ có nhiều lông trông như mốc cho nên có nơi c̣n gọi là dây mốc. Khi bấm vào thân, lá, quả non chỗ nào cũng ra thứ nhựa trắng như sữa cho nên c̣n gọi là cây sữa ḅ. b. Phân bố, thu hái và chế biến Cây hà thủ ô trắng mọc hoang ở khắp những đồi núi trọc ở nước ta. Thích hợp với những nơi đất đồi cứng như vùng Vĩnh Phúc, Hà Tây, Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng, Lạng Sơn. Rễ củ dài mẫm và trắng, giữa có lơi trông như củ sắn nhưng có vị đắng. Có thể thu hoạch quanh năm nhưng tốt nhất vào mùa đông hay mùa xuân. Đào về thái mỏng phơi khô. c. Công dụng và liều dùng Các thầy thuốc Việt Nam coi vị hà thủ ô trắng có cùng công dụng với hà thủ ô đỏ, giúp kéo dài tuổi thọ, giao hợp được bền lâu, tóc bạc hóa đen. Trong các đơn thuốc, người ta vẫn thường dùng một nửa hà thủ ô đỏ, một nửa hà thủ ô trắng. Có khi để nguyên không chế biến, hoặc cũng có khi chế biến như đối với hà thủ ô đỏ. Liều và cách dùng giống như hà thủ ô đỏ. Theo tôi biết, trong kháng chiến tại các vùng dân tộc, người dân dùng củ và thân lá cây này chữa cảm sốt, cảm nắng, sốt rét. Có nơi người ta sắc cây này với nước cho phụ nữ không có sữa uống để giúp ra sữa. GS. ĐỖ TẤT LỢI * CHẢY MÁU SAU QUAN HỆ T̀NH DỤC Hỏi: Tôi năm nay 35 tuổi, gần đây mỗi lần sau quan hệ t́nh dục thấy có ra ít máu. Xin bác sĩ cho biết nguyên nhân và cách điều trị? (Nguyễn Thị Nga - Cà Mau) Trả lời: Ra máu sau quan hệ t́nh dục bao giờ cũng làm cho người phụ nữ lo lắng. Sự cố này có thể do nhiều nguyên nhân gây ra và không nên coi thường. - Loạn sản tế bào cổ tử cung (tổn thương tiền ung thư ở lớp tế bào bề mặt cổ tử cung) là nguy cơ cần quan tâm trước tiên; Nguy cơ này tăng lên ở những phụ nữ có nhiều bạn t́nh, có quan hệ t́nh dục trước 18 tuổi, sinh con trước tuổi 16 hoặc có tiền sử bị các bệnh lây truyền qua đường t́nh dục. Thường điều trị bằng phương pháp cắt đông lạnh (cryosurgery) hay khoét chóp. - Nhiễm khuẩn Chlamydia là bệnh lây truyền qua đường t́nh dục hay do tiếp xúc với tinh dịch, dịch âm đạo hay máu. - Nhiễm lậu cầu khuẩn dễ xảy ra ở những người có hành vi t́nh dục không an toàn, ngày nay đă có nhiều loại thuốc để điều trị. - Viêm âm đạo hay viêm cổ tử cung, thường gặp và phải điều trị tùy theo từng nguyên nhân. - Pô-líp cổ tử cung: Là mô sùi phát triển từ lớp niêm mạc của cổ tử cung hay từ ống cổ tử cung và ḷi ra ngoài; Thường có h́nh như ngón tay, bề mặt nhẵn, màu đỏ hay hơi tím, rất dễ xây sát và cũng dễ xoắn để lấy đi mà không gây đau. - Nhiễm kư sinh trùng roi trichomonas, là nguyên nhân gây viêm âm đạo. Mẹ bị bệnh có thể lây truyền cho con khi sinh thường theo đường âm đạo. Dù hiếm nhưng có thể lây nhiễm khi dùng nước máy, tắm ở bể bơi, ngồi trên ghế bệt nhà vệ sinh. - Nhiễm nấm âm đạo: B́nh thường nấm vẫn có ở âm đạo nhưng do phát triển quá nhiều nên gây ngứa, cảm giác nóng rát, dịch xuất tiết giống như bột trắng, không có mùi nếu như không bị bội nhiễm. - Viêm màng trong tử cung hoặc viêm cơ tuyến (adenomyosis): Viêm màng trong tử cung được định nghĩa là t́nh trạng viêm ở lớp sâu nhất của tử cung. Viêm cơ tuyến xảy ra khi mô nội mạc phát triển ở ngay tử cung hoặc ở các cơ quan khác ngoài tử cung như buồng trứng. Cả hai thể bệnh này thường gặp khi bị lạc nội mạc tử cung. - Pô-líp tử cung: Xảy ra khi lớp nội mạc tử cung quá phát triển và lồi vào buồng tử cung. Phụ nữ bị pô-líp tử cung hay bị rong huyết (chảy máu giữa 2 kỳ kinh). Ngoài ra c̣n bị ra máu sau quan hệ t́nh dục, ra máu ít và rải rác, ra kinh nhiều, ra máu khi đă măn kinh, ra máu khi dùng liệu pháp hormone. Nạo buồng tử cung có hướng dẫn bằng soi tử cung là cách điều trị thường được các thầy thuốc chọn lựa, v́ nếu chỉ nong nạo như b́nh thường có thể sẽ bỏ sót pô-líp. - U xơ tử cung thường là u lành, hiếm khi diễn tiến thành ung thư. Triệu chứng u xơ rất khác nhau, có phụ nữ không thể hiện triệu chứng ǵ. Đến tuổi măn kinh, u xơ co lại và biến mất khi cơ thể không bài tiết estrogen nữa. Phụ nữ có u xơ tử cung không bao giờ nên dùng estrogen (kể cả viên thuốc tránh thai) v́ estrogen tạo điều kiện cho u xơ phát triển. Hiện nay có nhiều cách điều trị u xơ tử cung, từ bóc tách nhân xơ, làm tắc mạch máu nuôi u xơ cho đến phương pháp cắt tử cung truyền thống. - Chẩn đoán nguyên nhân chảy máu sau quan hệ t́nh dục thường là vấn đề phải loại trừ; do đó các phụ nữ cần đến khám thầy thuốc phụ khoa khi nhận thấy có dấu hiệu bất thường. BS. ĐÀO XUÂN DŨNG* THỨC ĂN GÂY CẢM GIÁC LẠNH VÀ TÊ CHÂNHỏi: Tôi thuộc tạng người nóng nên vào mùa hè hay chọn ăn những thứ mát như dưa hấu, sắn dây, đỗ đen... Nhưng không hiểu sao nay hễ cứ dùng những thức ăn này th́ hai chân lại xuất hiện cảm giác lạnh và tê. Xin bác sĩ cho biết nguyên nhân và cách khắc phục thế nào?(Huỳnh Tấn Phát - Tiền Giang) Trả lời: Trên thực tế, cảm giác lạnh và tê hai chân có thể do nhiều nguyên nhân gây ra, trong đó cần chú ư trước hết đến t́nh trạng rối loạn thần kinh thực vật, viêm dây thần kinh ngoại vi, rối loạn vận mạch và suy tĩnh mạch mạn tính. Tuy nhiên, để có được một chẩn đoán chính xác, bạn cần đến khám ở một cơ sở y tế để thầy thuốc có thể khai thác đầy đủ các triệu chứng và cho làm những xét nghiệm cần thiết. Theo quan điểm của y học cổ truyền, các chứng bệnh thường được chia ra làm hai loại lớn là: Thể hàn và thể nhiệt. Về mặt nguyên tắc chung, khi dùng thuốc và thực phẩm, thể hàn phải chọn dùng các loại có tính ấm nóng và thể nhiệt phải chọn dùng các loại có tính mát lạnh. Bạn thuộc tạng người nóng nhưng không v́ thế mà không mắc các chứng bệnh có tính hàn, vả lại cơ thể con người luôn thay đổi nên chuyện năm nay nhiệt năm sau hàn là điều dễ hiểu. V́ vậy, việc bạn dùng các đồ ăn, thức uống có tính mát lạnh cũng có thể là một nguyên nhân làm xuất hiện hoặc làm nặng hơn các triệu chứng của một căn bệnh nào đó. Cách khắc phục khá đơn giản: Trước hết bạn hăy điều tiết chế độ ăn uống theo hướng giảm hoặc ngừng các đồ mát lạnh và tăng các thức ấm nóng. Kế đó có thể dùng một số biện pháp của y học cổ truyền để làm giảm các triệu chứng tại chỗ như: chườm hoặc ngâm hai chân bằng nước nóng, xoa bóp bằng các loại dầu có tính nhiệt, xông chân bằng hơi ngải cứu... Thạc sĩ HOÀNG KHÁNH TOÀN* GAN NHIỄM MỠ VÀ THẬN CÓ VÔIHỏi: Tôi năm nay 35 tuổi, thường bị đau lưng, nhức mỏi (đau nhiều nhất ở hạ sườn phải). Sau khi siêu âm bác sĩ kết luận: Gan nhiễm mỡ và thận có vôi. Xin bác sĩ cho biết bệnh của tôi có thể điều trị khỏi không? Nên đến bệnh viện nào? Nếu điều trị bằng thuốc Nam, nên dùng loại nào?(Diệu Thoa - Cà Mau) Trả lời: Gan nhiễm mỡ là do sự thoái hóa của mô gan. Có nhiều nguyên nhân gây bệnh như: Béo ph́, suy dinh dưỡng dạng Kwashiorkor, tiểu đường không phụ thuộc insulin, tăng lipid máu, rượu, corticosteroids, estrogen liều cao. Ngoài ra c̣n có bệnh lư gan nhiễm mỡ không cần phải điều trị đặc hiệu, quan trọng là bạn phải biết tiết chế những thức ăn có nhiều mỡ, béo, đường, tinh bột, hạn chế bia rượu; Kiểm tra lượng đường/ máu, mỡ/máu có cao không? Ngoài ra nên tập thể dục thường xuyên và vận động nhiều. Thận có vôi là giai đoạn đầu tạo sỏi. Để tránh việc tạo thành sỏi niệu, bạn nên uống nhiều nước (khoảng 3 lít/ngày) để lượng nước tiểu thải ra nhiều và bài tiết theo các mảnh sỏi nhỏ mới h́nh thành. Theo tôi bạn không cần phải điều trị thuốc Tây hoặc đi bệnh viện mà nên uống nhiều nước trong ngày, sau 3 tháng hoặc 6 tháng cần siêu âm kiểm tra lại xem thận có c̣n vôi không. Dân gian ta có nhiều cây thuốc trị sỏi thận như chuối hột, rau om, củ cải trắng, trái khóm, kim tiền thảo... Để tránh tác dụng phụ do dùng thuốc Nam, bạn nên đến các pḥng khám y học dân tộc để được hướng dẫn dùng thuốc an toàn. BS. VŨ VĂN TY |
