Hỏi đáp về sức khỏeTác giả : SK&ĐS * THIÊN NIÊN KIỆN
Hỏi: Tôi 60 tuổi, bị bệnh đau khớp từ hơn 10 năm nay, điều trị bằng nhiều loại thuốc Tây vẫn không giảm. Gần đây có người bạn cho một gói bột thiên niên kiện sấy khô, bảo có tác dụng rất tốt đối với người cao tuổi bị đau khớp xương. Xin bác sĩ cho biết đôi nét về loại cây này?(Trần Nhật Minh - TPHCM) Trả lời: Thiên niên kiện c̣n gọi là sơn thục. Tên khoa học Homalomena aromatica (Roxb). Schott (Calla aromatica Roxb). Homalomena occulta (lowa) Schott. Thuộc họ Ráy Araceae. Thiên niên kiện (Rhizoma Homalomenae) là thân rễ phơi hay sấy khô của cây thiên niên kiện. Có tên thiên niên kiện v́ người ta cho rằng uống vị thuốc này th́ ngh́n năm khỏe mạnh (thiên là ngh́n, niên là năm, kiện là khỏe mạnh). a. Mô tả cây Thiên niên kiện là một cây sống sống lâu năm, có thân rễ mập, màu xanh, đường kính 1-2cm. Lá mọc so le, có cuống dài từ 18-25cm, màu xanh, mềm, nhẵn, phía dưới cuống nở rộng thành bẹ có màu vàng nhạt; Phiến lá h́nh đầu mũi tên, dài 11-15cm, rộng 7-11cm, đầu nhọn, phía dưới h́nh cánh tên, mép nguyên. Mặt trên lá có màu đậm hơn, hai mặt đều nhẵn, gân ở hai mép đều hướng về phía đỉnh lá. Cụm hoa mẫm nở vào tháng 3-4. Quả mọng. b. Phân bố, thu hái và chế biến Thiên niên kiện mọc hoang rất nhiều ở các miền rừng núi của ta. Cây ưa những nơi ẩm ướt, cạnh suối hay dọc theo suối. Khai thác quanh năm. Hái về rửa sạch đất, bỏ rễ con, phơi hay sấy khô là được. c. Công dụng và liều dùng Theo tài liệu cổ, thiên niên kiện vị đắng, cay, hơi ngọt, tính ôn, vào 2 kinh can và thận. Có tác dụng khử phong thấp, mạnh gân cốt. Dùng chữa phong thấp, khớp xương đau nhức, co quắp, tê dại. Hiện nay thiên niên kiện là một vị thuốc được nhân dân dùng chữa tê thấp, bổ gân cốt, giảm đau nhức. Dùng cho người cao tuổi bị đau người, đau dạ dày, đau khớp xương. Kích thích giúp sự tiêu hóa. Ngày dùng 5-10g dưới dạng thuốc sắc hoặc ngâm rượu. Là nguyên liệu chế tinh dầu. Tinh dầu thiên niên kiện được dùng trong kỹ nghệ nước hoa và làm nguyên liệu chiết suất linalola. Chú ư: Tên khoa học của thiên niên kiện có thể chưa thật chính xác. Theo Phạm Hoàng Hộ (1970, Cây cỏ miền Nam Việt Nam) th́ những cây được Gagnepain mô tả dưới tên Homalomena aromatica trong Thực vật chí Đông Dương là thuộc loại Homalomena occulta (Lour.) Schott. GS. ĐỖ TẤT LỢI* CÔNG DỤNG CỦA NẤM LINH CHI VÀ TAM THẤTHỏi: Xin bác sĩ giải đáp giúp mấy câu hỏi sau: Tôi bị mỡ trong máu có nên uống nấm linh chi không? Có thể dùng nấm linh chi và tam thất cùng lúc? Tam thất có công dụng hạ mỡ máu không?(Huỳnh Tấn Nam - Đồng Tháp) Trả lời: Theo y học cổ truyền, nấm linh chi là một trong những vị thuốc quư, có công dụng ích tinh khí, an thần và làm mạnh gân cốt. Trong vài chục năm gần đây, nấm linh chi là một trong những dược liệu được các nhà khoa học chú ư nghiên cứu rất sâu trên mọi phương diện. Kết quả cho thấy tác dụng dược lư của nấm linh chi hết sức phong phú, trong đó có công năng hữu ích đối với hệ tim mạch. Ngoài tác dụng làm hạ huyết áp, cường tim và tăng cường tuần hoàn của động mạch vành nuôi tim, nấm linh chi c̣n có khả năng làm hạ mỡ máu và dự pḥng tích cực t́nh trạng vữa xơ động mạch. Bởi vậy, đối với những người bị rối loạn lipid máu th́ đây là một trong những vị thuốc rất quư. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao nhất th́ nhất thiết phải sử dụng một cách kiên tŕ. Mỗi ngày nên dùng từ 5-7g bằng cách hăm hoặc sắc uống thay trà. Nếu dùng dưới dạng các chế phẩm khác như viên nang, cao lỏng. th́ phải tuân thủ đúng theo hướng dẫn của thầy thuốc chuyên khoa. Tam thất cũng là một trong những vị thuốc quư của y học cổ truyền, có công dụng hoạt huyết, hóa ứ và cầm máu. Kết quả nghiên cứu hiện đại cho thấy, đối với hệ tim mạch, tam thất cũng có tác dụng rất hữu ích như ức chế sự ngưng tập tiểu cầu, bổ huyết, pḥng chống xuất huyết, cải thiện tuần hoàn động mạch vành, hạ huyết áp, dự pḥng tích cực t́nh trạng thiểu năng tuần hoàn năo và điều chỉnh rối loạn lipid máu. Bởi vậy, việc phối hợp dùng nấm linh chi và tam thất là rất tốt và trên thực tế, nhiều cơ sở sản xuất Đông dược thành phẩm đă nghiên cứu và đưa ra thị trường các sản phẩm phối hợp giữa hai dược liệu này, như viên nang Linh chi - Tam thất, trà Linh chi - Tam thất... Tuy nhiên, cũng cần nói thêm, hiện nay t́nh trạng tam thất giả không phải là hiếm, v́ vậy khi mua dùng, tốt nhất nên t́m đến các cơ sở kinh doanh Đông dược có đủ tư cách pháp nhân và uy tín. Thạc sĩ HOÀNG KHÁNH TOÀN* BỊ THAI CHẾT LƯU, BAO LÂU SAU MỚI NÊN CÓ THAI?Hỏi: Cách đây 3 tháng, tôi sinh con và bị thai chết lưu, đă kế hoạch bằng cách sử dụng thuốc tránh thai. Xin bác sĩ cho biết, nay tôi muốn sinh con, vậy nên có thai sau khi ngừng thuốc bao lâu?(Dương Ngọc H. - Thái Nguyên). Trả lời: Trước hết cần nói đến việc phải nghỉ bao lâu trước khi muốn có thai trở lại. Bạn mới bị thai chết lưu cách đây 3 tháng nên có lẽ c̣n sớm để có thai trở lại, tuy nhiên cũng c̣n tùy thuộc vào thời gian thai chết và cách xử trí của thầy thuốc. V́ thai có thể chết sớm trước 3 tháng hoặc muộn hơn (4-8 tháng), hoặc đă bước vào thời kỳ đủ tháng nên cách xử trí và thời gian nghỉ ngơi để giăn cách với lần thai nghén sau cũng thay đổi. Nếu chỉ là sẩy tự nhiên một thai nhỏ hay phải nạo bằng dụng cụ để lấy thai ra, th́ nên tránh thai ít nhất 6 tháng để cơ thể thực sự hồi phục mới có thai trở lại. Nếu thai đă lớn, ngoài 28 tuần mới bị chết lưu th́ nên chờ sau 1 năm hăy có thai. Trong thời gian chờ đợi này, nên đến bác sĩ khám để cố gắng t́m nguyên nhân thai chết lưu. Việc dùng thuốc tránh thai là cần thiết sau khi bị sẩy thai hay sinh con. Khi đă nghỉ đủ thời gian theo lời khuyên của thầy thuốc th́ có thể ngừng ngay việc dùng thuốc tránh thai. Đă từng có nhiều sự ngộ nhận về tác dụng của viên thuốc tránh thai, ví dụ gây khó khăn cho sự có con sau này, nhưng thực ra tác dụng của viên thuốc tránh thai sẽ chấm dứt ngay sau khi ngừng thuốc và khả năng thụ thai được phục hồi ngay, nghĩa là lại có phóng noăn ngay trong chu kỳ kinh sau. Nhiều nghiên cứu nghiêm túc đă cho thấy là không có sự biến đổi nào về khả năng thụ thai. Trước đây có những lời đồn đại rằng sau khi ngừng thuốc tránh thai nếu có thai ngay th́ dễ sinh đa thai (nghĩa là sinh 2, sinh 3 hay sinh 4), nhưng thật ra đến nay vẫn không có bằng chứng khoa học nào xác minh vấn đề nói trên. Một số nghiên cứu cho thấy những bà mẹ đă từng uống thuốc tránh thai không sinh những thai bất thường cũng như nhiều thai. Các sách y học có uy tín cũng đều không nói tới biến chứng này. Những trường hợp sinh nhiều thai thường là do sử dụng các thuốc hỗ trợ sinh sản để điều trị cho các phụ nữ hiếm muộn. BS. ĐÀO XUÂN DŨNG* ĐIỀU TRỊ BỆNH HUYẾT TRẮNGHỏi: Gần đây em bị huyết trắng kèm theo ngứa, rất khó chịu, có người mách mua Flagentyl điều trị. Được người bán thuốc hướng dẫn uống 1 lần duy nhất 4 viên 500mg và khuyên nên điều trị luôn cho chồng với liều tương tự. Xin bác sĩ giải thích rơ hơn về công dụng của Flagentyl. Dùng thuốc này có ảnh hưởng ǵ đến sức khỏe không? Tại sao lại phải điều trị luôn cho người nam trong khi bệnh này là của phụ nữ? (Trần Thị Bảo Ngọc - Tây Ninh) Trả lời: Trước hết bạn cần phân biệt huyết trắng sinh lư và huyết trắng bệnh lư. - Huyết trắng sinh lư có tính chất thay đổi theo giai đoạn của chu kỳ kinh nguyệt: đặc quánh và hơi trắng hay loăng, trơn và trong. Huyết trắng sinh lư thường không mùi hoặc có mùi rất nhẹ, không kèm theo ngứa hay nóng rát khó chịu. Lượng huyết trắng thường không quá nhiều; Nhiều hơn trước khi rụng trứng, khi có thai hay khi bị kích thích t́nh dục, ít hơn vào những lúc trước có kinh và khi cho con bú. Huyết trắng sinh lư giúp làm trơn khi giao hợp và duy tŕ tính acid trong môi trường âm đạo để chống nhiễm khuẩn. - Huyết trắng bệnh lư có mùi hôi, màu xanh, xám hoặc vàng, có khi có bọt, lẫn máu hay dịch hồng, kèm theo ngứa, gây khó chịu hay nóng rát tại âm đạo hay âm hộ (cửa ḿnh). Với trường hợp của bạn, chúng tôi khuyên nên đến khám phụ khoa tại một trung tâm y tế hoặ? bệnh viện để được bác sĩ chẩn đoán xác định nguyên nhân gây ra huyết trắng, từ đó lựa chọn đúng thuốc để điều trị. Flagentyl thường được chỉ định dùng cho các trường hợp viêm âm đạo do vi khuẩn và viêm âm đạo do trùng roi Trichomonas, với liều duy nhất 2g ở người lớn và liều duy nhất 30mg/kg ở trẻ em. Theo thống kê, 80% nam giới khi quan hệ t́nh dục với phụ nữ bị viêm âm đạo sẽ bị lây nhiễm vi khuẩn, và 70% nam giới bị lây nhiễm sau 1 lần tiếp xúc duy nhất với viêm âm đạo do Trichomonas, do đó phải điều trị cho cả chồng bạn cũng với liều duy nhất 2g Flagentyl. Thuốc không được dùng cho người nhạy cảm (dị ứng) với imidazol, phụ nữ có thai, cho con bú. Tác dụng không mong muốn thường chỉ là một vài rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa, đau dạ dày..., dị ứng ngoài da và chóng mặt thường ít gặp. Nếu được chẩn đoán chính xác, dùng thuốc đúng chỉ định và tôn trọng các chống chỉ định, bạn có thể yên tâm sẽ khỏi bệnh và có sức khỏe tốt. BS. HUỲNH TẤN LỘC |
