Hỏi đáp sức khỏe Tác giả :  SKĐS * NHỤC ĐẬU KHẤU Hỏi: Tôi được người bạn cho một gói bột nhục đậu khấu để chữa tê thấp, đau người; Nhưng lại nghe nói đây là một vị thuốc có tính độc nên c̣n phân vân chưa dám dùng. Xin bác sĩ cho biết rơ hơn về vị thuốc này. (Lê Huy Việt, Tân B́nh - TPHCM)) Trả lời: C̣n gọi là nhục quả, ngọc quả, muscade, noix de muscade. Tên khoa học Myristica fragrans Houtt. Thuộc họ Nhục đậu khấu Myristicaceae. Cây nhục đậu khấu cho ta các vị thuốc sau: 1. Nhục đậu khấu (Semen Myristicae) là nhân phơi hay sấy khô của cây nhục đậu khấu. 2. Ngọc quả hoa c̣n gọi là nhục đậu khấu y (Arillus Myristicae hay Macis) là áo của hạt nhục đậu khấu phơi hay sấy khô. Mô tả cây Nhục đậu khấu thuộc loại cây to, cao 8-10m. Toàn thân nhẵn. Lá mọc so le, xanh tươi quanh năm. Màu hoa vàng trắng. Quả hạch, h́nh cầu hay quả lê, màu vàng, đường kính 5-8cm, khi chín nở theo chiều dọc thành 2 mảnh, trong chứa một hạt có vỏ dày cứng, bao bọc bởi một áo hạt bị rách màu hồng. Cây nhục đậu khấu được trồng ở miền Nam nước ta và Campuchia. C̣n mọc ở Indonesia, Malaysia, tây Ấn Độ, đă di thực được vào tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) nơi giáp giới miền Bắc nước ta. Tác dụng dược lư Nhục đậu khấu và ngọc quả hoa đều là những vị thuốc thơm, có tác dụng kích thích. Được dùng trong cả Đông và Tây y. Nhưng dùng với liều cao th́ có thể gây độc. Dùng nguyên cả một hạt đă có hiện tượng độc. Sau một thời gian kích thích ngắn, có hiện tượng mệt mỏi, tŕ độn và ngủ gật. Dùng ít có tác dụng xúc tiến sự bài tiết dịch vị, giúp tiêu hóa tốt, kích thích nhu động ruột, tạo cảm giác ngon, nhưng uống nhiều quá sẽ làm say tê, có khi tiểu tiện ra huyết rồi chết. Theo Đông y, nhục đậu khấu có vị cay, tính ôn, hơi độc, vào 3 kinh tỳ vị và đại trường, có năng lực ôn tỳ, sáp tràng, chỉ nôn, chỉ tả lỵ, tiêu thực, chữa lạnh bụng, đau bụng, đầy chướng. Phàm nhiệt tả, nhiệt lỵ và bệnh mới phát không được dùng. Công dụng và liều dùng Nhục đậu khấu là một vị thuốc dùng để kích thích tiêu hóa, làm thuốc kích thích chung trong các trường hợp kém ăn, sốt rét. Dùng dưới dạng bột hay thuốc viên. Ngày uống 0,25-0,50g. Có khi dùng 2-4g. Nhưng dùng liều quá cao có thể gây độc. Bơ đậu khấu dùng xoa bóp ngoài chữa tê thấp, đau nhức. Ngọc quả hoa dùng như nhục đậu khấu. Đơn thuốc có nhục đậu khấu 1. Chữa kém ăn, ăn uống không tiêu: Nhục đậu khấu 0,5g, nhục quế 0,5g, đinh hương 0,2g; Tất cả tán thành bột, trộn với đường sữa 1g. Chia làm 3 gói, ngày uống 3 lần, mỗi lần 1 gói. 2. Thuốc giúp sự tiêu hóa, kém ăn, nôn mửa, đau bụng: Bột quế 100g, bột nhục đậu khấu 80g, bột đinh hương 40g, bột sa nhân 30g, bột canxi cacbonat 250g, đường 500g tán nhỏ. Tất cả trộn đều. Ngày dùng 0,5g đến 4g bột này. Để tăng tác dụng, có thể pha vào bột trên một ít bột thuốc phiện theo tỷ lệ sau: Bột chế như trên 975g, bột thuốc phiện 25g. Tất cả trộn đều. Dùng liều lượng như trên trong các trường hợp đau bụng, đi lỵ. Chú ư dùng cẩn thận v́ có thuốc phiện. GS. ĐỖ TẤT LỢI * THẾ NÀO LÀ V̉NG KINH ĐỀU? Hỏi: Em có kinh từ năm 16 tuổi, nhưng đến nay đă 20 tuổi ṿng kinh vẫn chưa đều. Xin bác sĩ cho biết như vậy có ảnh hưởng đến khả năng sinh con sau này không? (L. T. Quỳnh - Hà Nội) Trả lời: Rất khó kết luận thế nào là kinh nguyệt chưa đều v́ chu kỳ kinh có thể dao động từ 20-40 ngày vẫn được coi là b́nh thường. Tuổi có kinh lần đầu của các em gái có thể sớm muộn khác nhau và có kinh năm 16 tuổi không phải là bất thường. Phụ nữ cần biết rằng kinh nguyệt là kết quả của những tác động nội tiết, thần kinh, cảm xúc nên rất dễ thay đổi theo từng chu kỳ cũng như tuổi tác và những sự cố trong đời. Vùng dưới đồi và tuyến yên ở trong năo chi phối sự bài tiết của buồng trứng (tiết ra estrogen và progesterone), hai hormone này làm cho niêm mạc tử cung có những biến đổi để tạo ra kinh nguyệt, hay để đón trứng đă thụ tinh đến làm tổ và phát triển thành thai. Do có mối quan hệ như thế nên có thể nói mọi tác động của đời sống đều có thể ảnh hưởng đến kinh nguyệt, chẳng hạn cường độ lao động chân tay và trí óc, thời tiết và sự thay đổi môi trường sống, mọi cảm xúc từ âm tính đến dương tính (buồn, vui, căng thẳng hay thoải mái...). Nếu những thay đổi về chu kỳ kinh không lớn và không ảnh hưởng đến sức khỏe, năng suất làm việc th́ bạn không phải lo lắng ǵ. Những biến đổi lớn về kinh nguyệt cần được bác sĩ xem xét là: Mất kinh thứ phát: tức mất kinh trên 4 tháng ở phụ nữ trẻ đă từng có kinh trước đây. Sau khi loại trừ có thai th́ có thể do: Có bệnh hay bị xúc động mạnh (stress), thay đổi môi trường sống (từ nông thôn ra thành thị, đi nước ngoài...), sút cân nhiều trong một thời gian ngắn do kiêng ăn quá kỹ hay vận động quá sức. Mất kinh kèm hai hay nhiều triệu chứng sau đây: lông tóc mọc nhiều, giọng nói trầm xuống, tăng cân không rơ lư do... Kinh nguyệt thưa: khi số chu kỳ kinh trong 1 năm dưới 11 đến 13 chu kỳ. Vẫn có rụng trứng nhưng ít xảy ra hơn. Kinh nguyệt thưa không gây nguy hiểm cho sức khỏe và thường không cần điều trị, trừ khi muốn có thai v́ có thể do bất thường ở trục tuyến dưới đồi, tuyến yên và buồng trứng. Kinh nguyệt nhiều: là khi thời gian hành kinh kéo dài trên 7 ngày và lượng máu cũng nhiều hơn b́nh thường, nhất là khi có máu cục hoặc máu ra xối xả. Có thể xảy ra trong một số t́nh huống sau: rối loạn hormone kiểm soát chu kỳ kinh nguyệt, có u xơ tử cung, nhiễm khuẩn tiểu khung, mới đặt dụng cụ tránh thai, lạc nội mạc tử cung - tức nội mạc tử cung mọc không đúng chỗ... Nếu có những biến đổi lớn về kinh nguyệt và không t́m ra nguyên nhân, không được điều trị th́ có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản... BS. ĐÀO XUÂN DŨNG * BỆNH ZONA Hỏi: Bà ngoại tôi năm nay 70 tuổi, cách đây 1 tháng ở vùng sườn bên phải nổi một quầng đỏ, sau đó nổi nhiều mụn nước nhỏ, rịn nước kèm sốt, nóng rát và đau nhức dữ dội. Khám bác sĩ tư kết luận bị bệnh Zona, đă điều trị lành nhưng vẫn c̣n đau. Xin bác sĩ cho biết Zona có phải là bệnh giời leo không và nên điều trị ở đâu? (Lê Thị Ngọc Lan - Vĩnh Long) Trả lời: Bệnh Zona do virus Varicella Zoster gây ra, trong dân gian c̣n gọi là bệnh giời leo, và cấm gọi tên v́ gọi như vậy sẽ làm bệnh nặng thêm và gây tử vong, đây là một quan niệm mê tín sai lầm. Zona là bệnh thường gặp trong các bệnh lư về da liễu, bệnh do nhiễm siêu vi có hướng thần kinh và da. Virus này có khả năng tồn tại và khu trú nhiều năm ở hạch cảm giác của người mắc bệnh thủy đậu từ nhỏ và sau đó tái hoạt trở lại để gây bệnh Zona. Nguyên nhân của sự tái hoạt này đến nay vẫn là ẩn số, nhưng nhiều ư kiến cho rằng có thể do sức đề kháng cơ thể bị suy yếu hoặc mắc một bệnh măn tính khác như tiểu đường. Bệnh thường gặp ở người trưởng thành, người cao tuổi và hay xuất hiện theo mùa, nhất là vào mùa lạnh. Bệnh thường xảy ra ở nửa bên cơ thể như một bên mặt, một bên thân ḿnh, thường không vượt quá đường ranh giữa của cơ thể. Người bệnh khởi đầu sốt nhẹ, khó chịu, nhức đầu, đau ḿnh mẩy, đau xương sống, sau đó xuất hiện các mụn nước mọc thành chùm trên nền da có màu hồng, c̣n gọi là nền hồng ban. Các mụn nước này hợp lại thành bọng nước chứa dịch trong, sau đó hóa đục, vỡ ra, khô lại và đóng thành mày. Thông thường từ 1-3 tuần sang thương sẽ lành trừ khi bội nhiễm, sau khi lành để lại sẹo mất sắc tố. Biến chứng đau nhức sau Zona thường gặp nhất ở người cao tuổi. Qua thư phản ảnh th́ bà ngoại em đă mắc bệnh Zona, em nên đưa bà đến trạm da liễu địa phương hay Bệnh viện Da liễu TPHCM để điều trị. BS.CKI. TRẦN QUỐC LONG * PHỤ NỮ MĂN KINH SỚM CÓ THỂ CÓ THAI HAY KHÔNG? Hỏi: Tôi có người bạn đă trên 40 tuổi, chị cho biết mấy năm nay không dùng biện pháp ngừa thai nào v́ đă khám bác sĩ và có kết luận măn kinh sớm. Thế nhưng mới đây chị ấy đă hết sức bất ngờ khi bị “vỡ kế hoạch” v́ có dấu hiệu đă có thai. Xin bác sĩ cho biết nguyên nhân của trường hợp này? (Nguyễn Thùy D. – B́nh Dương) Trả lời: Về nguyên tắc, măn kinh sớm có nghĩa là không c̣n khả năng sinh sản. Buồng trứng trở nên đối kháng với những tác động nội sinh của tuyến yên, không c̣n khả năng đáp ứng với điều trị kích thích buồng trứng bằng Clomifène hay HMG. Tuy nhiên cũng có một số trường hợp ngoại lệ là phụ nữ đă măn kinh vẫn có thai. Tất cả những trường hợp có thai này xảy ra bất chợt ở những phụ nữ được điều trị bằng cách tạo chu kỳ kinh nhân tạo. Cơ chế thụ thai ở phụ nữ măn kinh sớm c̣n chưa rơ, có thể là do sự phục hồi lại tính nhạy cảm của buồng trứng đối với sự tiết hormone hướng sinh dục; Có thể do sự cải thiện sự phân bố mạch máu cục bộ hoặc cũng có thể là kết quả hồi sinh tạm thời của buồng trứng. Được biết, ở tất cả những trường hợp có thai như vậy, người phụ nữ sẽ trở lại t́nh trạng măn kinh sau khi sinh. GS. PHẠM GIA ĐỨC |
