Hỏi đáp về sức khỏeTác giả : SK&ĐS* CÂY GÁOHỏi: Ở vùng quê tôi có trồng nhiều cây gáo, chủ yếu để lấy bóng mát. Gần đây có người cho biết vỏ cây gáo phơi khô có tác dụng chữa xơ gan cổ trướng. Xin bác sĩ cho biết có đúng không?(Nguyễn Hoàng Danh - An Giang) Trả lời: Tên khoa học Sarcocephalus cordatus Miq. Thuộc họ Cà phê Rubiaceae. a. Mô tả cây Cây gỗ to cao, cành non màu nâu đậm, nhẵn, sau màu xám trắng. Phiến lá h́nh trái xoan, dài 8-25cm. Tù ở đỉnh, tṛn và h́nh tim ở gốc phiến lá, màu lục bóng ở mặt trên, màu nâu nhạt ở mặt dưới. Cuống khía rănh ở mặt trên, lá kèm h́nh trái xoan, dài hay bầu dục, tù và tṛn ở đỉnh. Hoa tập trung thành h́nh cầu, đơn độc ở đầu cành. Hoa vàng hay trắng vàng, mùi thơm. Đài 5, tṛn ở đỉnh, nhẵn, ống dài nhẵn, ngắn. Tràng 5, h́nh bầu dục ngược, nhẵn, ống tràng hơi có lông ở họng. Nhị 5, đính vào họng tràng, chỉ rất ngắn, bao phấn tù ở đỉnh. Bầu 2 ô, nhiều noăn. Quả dính lại với nhau thành một khối, h́nh cầu, mỗi quả 2 ô, mỗi ô chứa 5-8 hạt. Hoa nở vào tháng 3, quả chín vào tháng 7. b. Phân bố, thu hái và chế biến Cây phân bố ở khắp nước ta, có nhiều ở miền Nam, thích ẩm và thấy mọc ở khe suối, chân đồi. Thường nhân dân bóc vỏ cây tươi hay phơi khô dùng dần. Có nơi lấy cả gỗ, chẻ nhỏ, phơi khô, có màu vàng nhạt, vị rất đắng. Ở nước ta có nơi khai thác gỗ và vỏ cây Sarcocephalus officinalis Pierre với tên Hoàng bá (thực tế là cây khác). Tại vùng Tây châu Phi thuộc Xuđăng, người ta dùng vỏ cây Sarcocephalus esculentus Afz với tên đuanđakê (douandake) làm thuốc bổ, chữa sốt, gần giống như vỏ cây canhkina nên c̣n mang tên vỏ canhkina châu Phi. Ở Ghine, người ta c̣n dùng vỏ cây S.pobeguini. c. Công dụng và liều dùng Vỏ gáo được nhân dân dùng làm thuốc chữa sốt dưới dạng thuốc sắc với liều 10-16g. Có thể dùng gỗ gáo thái mỏng, cũng sắc như vỏ gáo. Đơn thuốc có vỏ gáo chữa xơ gan cổ trướng. Vỏ gáo, cỏ sữa lớn lá, cỏ xước toàn cây. Ba vị bằng nhau, mỗi vị 10g. Sắc uống trong ngày. Dùng liền trong 10-15 ngày (kinh nghiệm nhân dân). Ở nước ta c̣n một cây khác cũng có tên là gáo, phây vi hoặc thkeou. Tên khoa học là Anthocephalus indicus A. Rich, cùng họ Cà phê (Rubiaceae). Đây cũng là cây gỗ lớn, mọc thẳng đứng, tán h́nh chóp. Một số vùng như Quảng Ninh (Tiên Yên) dùng sắc vỏ chữa sốt, chữa ho, thuốc bổ. Tại Ấn Độ, người dân cũng dùng vỏ làm thuốc và thuốc bổ. Lá sắc dùng súc miệng, quả chát dùng chữa đi tiêu lỏng. Vỏ c̣n dùng nhuộm đen, màu bền. GS. ĐỖ TẤT LỢI* DÙNG THUỐC NHUỘM TÓC THƯỜNG XUYÊN CÓ AN TOÀN KHÔNG?Hỏi: Tôi chưa già nhưng tóc đă bạc trắng nên thường xuyên phải nhuộm tóc. Nghe nói dùng thuốc nhuộm tóc lâu ngày có thể gây ung thư da đầu. Xin bác sĩ cho biết có đúng không?(Thanh Xuân - Tiền Giang) Trả lời: Khi bạn nhuộm tóc, thuốc nhuộm có thể thấm qua da đầu, nơi có nhiều máu lưu thông nên sẽ dẫn thuốc nhuộm đi khắp cơ thể. Đă có những nghiên cứu cho thấy thuốc nhuộm tóc có thể làm tăng nguy cơ ung thư bàng quang v́ hóa chất có trong thuốc đă được hấp thu và tập trung ở bàng quang. Thuốc nhuộm tóc màu đen đáng ngại hơn v́ nó có nồng độ hóa chất cao hơn các loại thuốc nhuộm tóc màu sáng. Thực tế đă có đến khoảng 50% phụ nữ Mỹ dùng thuốc nhuộm tóc trong thập kỷ vừa qua. Thị trường thuốc nhuộm tóc cũng tăng lên rất nhanh, ước tính có 1/8 nam giới tuổi từ 13-70 sử dụng thuốc nhuộm tóc. Một công tŕnh nghiên cứu gần đây nhất về thuốc nhuộm tóc và ung thư kéo dài trong 7 năm trên 500 ngàn phụ nữ Mỹ (do Hội ung thư Mỹ tiến hành) đă không phát hiện sự gia tăng có ư nghĩa nguy cơ gây ung thư. Tuy nhiên, những phụ nữ đă sử dụng thuốc nhuộm tóc màu đen trên dưới 20 năm tỏ ra dễ bị ung thư xương và ung thư hạch hơn. Người ta cũng từng đồn rằng thuốc nhuộm tóc đă gây ra bệnh ung thư cho Jacqueline Onassis (từng là vợ của cố tổng thống Mỹ F. Kennedy bị ám sát). Nhiều công tŕnh nghiên cứu khác cũng thấy có sự gia tăng nguy cơ ung thư đi kèm với thuốc nhuộm tóc. Dù có nguy cơ gây ung thư hay không th́ thuốc nhuộm tóc cũng không tốt cho tóc của bạn, có thể làm cho tóc gịn, dễ găy. Tuy nhiên điều ngạc nhiên là thuốc nhuộm tóc lại không bị cơ quan quản lư thuốc và thực phẩm Mỹ kiểm soát về độ an toàn, nó đă được miễn trừ từ năm 1938. Nói chung, không nên tiếp xúc với thuốc nhuộm tóc. Nếu phải dùng th́ không nên để thuốc nhuộm bám trên da và lâu trên tóc. Sau thời gian cần thiết th́ phải gội đầu ngay, cũng cần mang găng khi nhuộm để bảo vệ da tay. Nên dùng các loại thuốc nhuộm tóc có nguồn gốc từ thảo mộc tự nhiên hiện có bán trên thị trường. BS. ĐÀO XUÂN DŨNG* NƯỚC MÍA VÀ RÂU NGÔ CHỮA VỊ NHIỆTHỏi: Cháu 26 tuổi, có thai được 3 tháng, cơ thể cảm thấy rất "nóng" (hay táo bón, viêm loét miệng...). Nghe có người mách, cháu thường sắc râu ngô với mía làm nước uống hàng ngày. Không biết như vậy có tốt không? Mong BS tư vấn giúp.(Song Như - Tây Ninh) Trả lời: Theo y học cổ truyền, khi mang thai trong giai đoạn 2-3 tháng đầu, không ít phụ nữ dương khí vốn thịnh nhưng v́ có thai mà dương mạch không thông, huyết của kinh ứ tắc, kéo theo tinh huyết uất lại làm uế khí xung lên vị mà thành vị nhiệt, biểu hiện bằng các chứng như nôn chất đắng, chất chua, tâm phiền, ngủ kém, tiểu tiện vàng, đại tiện táo, miệng lưỡi lở loét.... Để khắc phục t́nh trạng này, cổ nhân thường dùng phương pháp Thanh vị giáng nghịch, nghĩa là tiến hành chọn dùng các vị thuốc và bài thuốc có tính mát để làm hết yếu tố "nhiệt" ở trong vị và đưa nhiệt xuống dưới. Trong Đông y, mía được gọi là Cam giá, vị ngọt, tính lạnh, vào được hai kinh phế và vị, có công dụng thanh nhiệt trừ phiền (giải nhiệt, làm hết cảm giác bồn chồn), sinh tân chỉ khát (làm tăng chất dịch cho cơ thể hết khát), ḥa trung nhuận táo (điều ḥa công năng tỳ vị và nhuận tràng). Thường dùng để giải nhiệt, giải khát, chữa các chứng sốt cao làm hao tổn phần dịch trong cơ thể, nôn và buồn nôn do vị nhiệt, ho do phế táo, táo bón, ngộ độc rượu... Râu ngô được gọi là Ngọc mễ tu, vị ngọt, tính b́nh, có công dụng thanh nhiệt lợi tiểu, chữa sỏi tiết niệu, vàng da do thấp nhiệt... Cháu đang ở trong trạng thái vị nhiệt, bởi vậy việc dùng hai vị thuốc nói trên là hợp lư. Mía có tác dụng thanh nhiệt trực tiếp ở vị lại vừa có khả năng bổ sung phần dịch cho cơ thể. C̣n râu ngô vừa thanh nhiệt bằng cách thải nhiệt qua đường tiết niệu, lại vừa có khả năng thay cũ đổi mới thủy dịch trong nhân thể. Hai vị phối hợp và bổ sung nhau giúp cho cơ thể sớm trở lại trạng thái sinh lư b́nh thường. Hơn nữa, mía c̣n cung cấp khá nhiều chất dinh dưỡng rất cần cho sự phát triển của thai nhi như đường tự nhiên, các acid amin, vitamin và nguyên tố vi lượng... Thạc sĩ HOÀNG KHÁNH TOÀN* PH̉NG NGỪA CHẤN THƯƠNG MẮT Ở TRẺ EMHỏi: Xin bác sĩ cho biết một số nguyên nhân và cách pḥng ngừa chấn thương mắt ở trẻ em?(Thùy Linh - B́nh Định) Trả lời: Chấn thương mắt là những chấn thương do tác động từ bên ngoài vào mắt như tai nạn trong sinh hoạt, tai nạn lao động... Nguyên nhân gây chấn thương mắt ở trẻ em cũng tương tự như người lớn nhưng lại mang tính đặc thù riêng biệt. Trẻ c̣n trong lứa tuổi đi học thường gặp những chấn thương do đánh nhau, bắn ná, đánh kiếm, bắn súng bi (đồ chơi Trung Quốc), cây chọc vào mắt, súc vật cào vào mắt... Hậu quả thường là xuất huyết nhăn cầu, thủng hay vỡ nhăn cầu. Những tai nạn do bỏng hóa chất như vôi, acid do chúng ta bất cẩn để trong tầm tay trẻ. Bỏng do nhiệt như dầu sôi, nước sôi, nhang cũng không phải hiếm gặp... và để lại những sẹo giác mạc làm giảm thị lực vĩnh viễn. Ngoại trừ những trường hợp chấn thương rách da mi hay đứt lệ quản, tất cả những chấn thương mắt đều để lại di chứng là giảm thị lực, và nặng hơn hết là múc bỏ mắt. Làm sao để pḥng chống? Tuyệt đối không để trẻ chơi với chó, mèo, chim nếu không có sự giám sát của người lớn. Không cho trẻ tới gần những nơi nguy hiểm như cầu thang, nhà bếp, lửa, vật nóng, ổ cắm điện... Khi bụi rơi vào mắt, không nên dụi mắt v́ sẽ làm trầy kết mạc hay giác mạc. Tốt nhất là chớp mắt trong một ly nước sạch để bụi có thể trôi ra ngoài, hoặc dùng thuốc nhỏ mắt nhỏ liên tục để dị vật trôi ra. Nếu vẫn c̣n cộm xốn th́ nên đi khám bác sĩ ngay để lấy dị vật ra. Khi mắt đă bị chấn thương, cần nhanh chóng đưa trẻ đến bác sĩ nhăn khoa ngay, để lâu sẽ không tốt. BS. LÊ THỊ THANH XUYÊN |
